Η δίκη για την υπόθεση της ERCI με 24 κατηγορούμενους ανάμεσα στους οποίους και η Σαρα Μαρντίνι στο Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων Βορείου Αιγαίου θα συνεχιστεί την Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου, μετά την πρώτη ημέρα της ακροαματικής διαδικασίας, όπου κατηγορούμενοι και μάρτυρες περιέγραψαν επτά και πλέον χρόνια δικαστικής ομηρίας αλλά και μιας εποχής, το 2015, όπου οι αφίξεις προσφύγων στη Λέσβο έφταναν τις 3.300 ανθρώπους την ημέρα.

Στο δικαστικό μέγαρο της Μυτιλήνης παρόντες ήταν οκτώ από τους 24 κατηγορούμενους και έντεκα συνήγοροι υπεράσπισης, καθώς και εκπρόσωποι ανθρωπιστικών οργανώσεων και διεθνών δικτύων ενημέρωσης. Η μόνη δήλωση που έκανε ο κατηγορούμενος δύτης και διασώστης Σον Μπίντερ μπαίνοντας στο δικαστήριο ήταν ότι «είναι πολύ χαρούμενος που έχει τόσο κόσμο να τους στηρίξει γιατί δεν το περίμενε». Τον υποδέχθηκε με αγκαλιά η μητέρα του, η οποία παρακολουθεί κάθε δικάσιμο στη Λέσβο, ελπίζοντας –όπως είπε– «αυτή να είναι η τελευταία δίκη».

Σύμφωνα με πληροφορίες, αυτή τη φορά οι κατηγορούμενοι αποφάσισαν να μην υπάρξει καμία συμβολική διαμαρτυρία με πανό ή πλακάτ, ώστε να μη θεωρηθεί ότι προκαλούν. Όταν αλληλέγγυος βρέθηκε με πλακάτ έξω από το δικαστήριο, του ζήτησαν ευγενικά να το κατεβάσει. Για τις ανάγκες της διαδικασίας έχουν οριστεί διερμηνείς: ένας για τα αγγλικά (για τρεις κατηγορούμενους) και ένας για τα ολλανδικά.

Οι 24 κατηγορούμενοι –ανάμεσά τους οι Σάρα Μαρντίνι, Σον Μπίντερ, Νάσος Καρακίτσος, Πάνος Μωραΐτης, Μαρία-Μιρέλα Αλέξου, Βασιλική Κυριαζή, καθώς και άλλα στελέχη και εθελοντές της ERCI και συνεργαζόμενων οργανώσεων– αντιμετωπίζουν βαριές κατηγορίες: συγκρότηση, ένταξη και, για ορισμένους, διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης, με αντικείμενο –σύμφωνα με το κατηγορητήριο– την παράνομη διευκόλυνση εισόδου υπηκόων τρίτων χωρών στην Ελλάδα, από περισσότερους από κοινού, από κερδοσκοπία, κατ’ επάγγελμα και κατ’ εξακολούθηση. Σε πολλούς αποδίδεται κατηγορία για παράνομη διευκόλυνση εισόδου και μεταφοράς με πλωτά μέσα, τετελεσμένη και σε απόπειρα, «με τρόπο που μπορούσε να προκύψει κίνδυνος για άνθρωπο», ενώ για σειρά κατηγορουμένων υπάρχει και η κατηγορία της νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματική δραστηριότητα εντός πλαισίου εγκληματικής οργάνωσης.

Ειδικότερα, στη Σάρα Μαρντίνι και τον Σον Μπίντερ –που το 2015-2017 δραστηριοποιούνταν ως ναυαγοσώστες και διασώστες στη Λέσβο– αποδίδεται, πέρα από τα παραπάνω, ότι με την ιδιότητα του κυβερνήτη πλωτού μέσου μετέφεραν πολίτες τρίτων χωρών από το εξωτερικό στην Ελλάδα χωρίς δικαίωμα εισόδου και χωρίς να υποβληθούν στον προβλεπόμενο συνοριακό έλεγχο, από κερδοσκοπία και κατά συρροή. Το κατηγορητήριο σε βάρος τους περιλαμβάνει επίσης απείθεια και παράνομη είσοδο στη χώρα.

Ο δικηγόρος Ζαχαρίας Κεσσές, στους ισχυρισμούς του, τόνισε ότι άπαντες έχουν ήδη απαλλαγεί από την κατηγορία της κατασκοπείας. Αναφερόμενος στην κατηγορία της εγκληματικής οργάνωσης, υποστήριξε ότι «δεν υπάρχει κανένα στοιχείο που να δείχνει ότι στέκεται κάτι τέτοιο», υπογραμμίζοντας ότι ο πυρήνας της υπόθεσης έχει στηριχθεί σε «αποσπασματική επιλογή 34 συνομιλιών» σε εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων, οι οποίες συνενώθηκαν προκειμένου να στηριχθούν οι κατηγορίες. Για τη διευκόλυνση παράνομης εισόδου μέσω παράκαμψης συνοριακού ελέγχου, σημείωσε ότι «δεν προκύπτει πως οι κατηγορούμενοι εργάζονταν προς αυτή την κατεύθυνση».

Σε ό,τι αφορά τις κατηγορίες περί παράνομης δραστηριότητας με οικονομικό όφελος, ο κ. Κεσσές επισήμανε ότι η αναφορά σε «συναλλαγές» και οικονομικές ροές στηρίζεται σε στοιχεία από δίκη στην οποία οι κατηγορούμενοι έχουν ήδη απαλλαγεί, θέτοντας εν αμφιβόλω τη λογική σύνδεση μεταξύ νόμιμων δωρεών προς την οργάνωση και του αδικήματος της νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματική δραστηριότητα.

Συνήγορος υπεράσπισης τεσσάρων κατηγορουμένων ανέφερε ότι «αρνούμαστε τη διευκόλυνση εισόδου», επισημαίνοντας πως κρίσιμα σημεία του κατηγορητηρίου είναι «εντελώς αόριστα»: δεν προσδιορίζεται με ποιον τρόπο υποτίθεται ότι διευκόλυναν την παράνομη είσοδο, με ποια ιδιότητα (π.χ. ως οδηγοί λέμβων ή καπετάνιοι) και ποιοι ακριβώς τους παραλάμβαναν τους ανθρώπους που εισέρχονταν. Υπογράμμισε ότι οι άνθρωποι που έφθαναν στις ακτές «υποβάλλονταν στον έλεγχο του κρατικού μηχανισμού» και ότι, ιδίως ο κατηγορούμενος Νάσος Καρακίτσος, «είχε την πρώτη περίοδο άριστη συνεργασία με τις λιμενικές αρχές».

Για τον Πάνο Μωραΐτη και τη Βασιλική Κυριαζή, η συνήγορός τους τόνισε ότι αμφότεροι ήταν στελέχη της οργάνωσης ERCI, αλλά «δεν ήταν ποτέ μέσα σε αυτές τις συνομιλίες» που επικαλείται η δικογραφία ως ενοχοποιητικές.

Για την κατηγορούμενη Μαρία-Μιρέλα Αλέξου, ο συνήγορος υπεράσπισής της υπογράμμισε ότι «η άρνησή μας έγκειται στο εξής: η κατηγορούμενη δεν ήταν καν στο πεδίο». Η μοναδική εμπλοκή της, όπως είπε, περιορίζεται σε μία διαφορετική συνομιλία, ενώ κατά τον χρόνο εκείνο «ήταν εργαζόμενη στην Αθήνα» για λογαριασμό της οργάνωσης. Η ίδια έχει ήδη αθωωθεί σε προηγούμενη δίκη, σημείωσε ο δικηγόρος, αναρωτώμενος «πώς είναι δυνατόν νόμιμες δωρεές να θεωρούνται προϊόν εγκληματικής δράσης και δήθεν νομιμοποίηση εσόδων».

Για τον κατηγορούμενο Μάρκελο Κρέμερ, ο συνήγορός του μίλησε για «άλματα λογικής» του κατηγορητηρίου, διότι –όπως υποστήριξε– «αρνούμαστε την κατηγορία, δεν είχε έρθει καν στη Μυτιλήνη» την περίοδο που περιγράφεται. Όπως είπε, ο Κρέμερ ήρθε για πρώτη φορά στη Μυτιλήνη τον Αύγουστο του 2018 «μόνο και μόνο για να δώσει εξηγήσεις ως ύποπτος».

Για τον κατηγορούμενο Abassi, ο συνήγορός του τόνισε ότι πρόκειται για εργαζόμενο στους «Γιατρούς Χωρίς Σύνορα» και ότι η εμπλοκή του περιορίζεται στην αποστολή ενός μηνύματος, το οποίο φέρεται να αφορά πληροφορία για μια βάρκα «την οποία ήδη γνώριζε η Λιμενική Αρχή». Ωστόσο, η συμμετοχή του σε ομάδα WhatsApp αντιμετωπίζεται ως ένδειξη συμμετοχής σε εγκληματική οργάνωση.

Για τους κατηγορούμενους Βλαχόπουλο και Hanars (Χάναρς), η υπεράσπιση υποστήριξε ότι «δεν είχαν σχέση με την οργάνωση»: ο πρώτος «μοίραζε ρούχα σε πρόσφυγες», ενώ ο δεύτερος είναι επαγγελματίας διασώστης που εργάζεται στην οργάνωση Proactiva, η οποία επιχειρεί στη Μεσόγειο. Η κατηγορούμενη Amberger, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν στο δικαστήριο, ήταν «εθελόντρια στα πλυντήρια της οργάνωσης» και είχε εμπλοκή «μόλις σε έναν διάλογο», ενώ έχει ήδη αθωωθεί σε δύο διαφορετικά δικαστήρια. «Εδώ ποινικοποιείται η αλληλεγγύη στον συνάνθρωπο», υπογράμμισε χαρακτηριστικά η συνήγορος.

Στο ίδιο πνεύμα, η υπεράσπιση ανέφερε ότι άλλος κατηγορούμενος βρίσκεται στο εδώλιο «επειδή κρατούσε κυάλια» κατά τη διάρκεια επιχειρήσεων στις ακτές, ενώ ένας ακόμη, «συνταξιούχος τραπεζικός επενδυτής», ήρθε –σύμφωνα με τη δικηγόρο του– στη Λέσβο ως εθελοντής «για να προσφέρει πρώτες βοήθειες». Άλλη κατηγορούμενη, η Σελίν, εμφανίζεται στη δικογραφία επειδή «ήταν απλώς σε ένα τσατ», ενώ τότε ήταν φοιτήτρια ιατρικής, οικοτρόφος σε δύο μεγάλα αμερικανικά πανεπιστήμια.

Κατά την πρώτη ημέρα κατέθεσε ως μάρτυρας υπάλληλος της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, η κ. Ερεσμία Ρουμανά, η οποία περιέγραψε τις συνθήκες εκείνης της περιόδου. Το 2015, όπως είπε, έφτασαν στην Ελλάδα περίπου 800.000 άνθρωποι, με το 60% αυτών να περνά από τη Λέσβο. Κατά μέσο όρο, στις ακτές του νησιού έφταναν «3.300 άνθρωποι τη μέρα», με τις ανάγκες να είναι τεράστιες, γεγονός που οδήγησε στη συστηματική συνδρομή της ΥΑ και την πρόσκληση οργανώσεων και εθελοντών.

Η μάρτυρας εξήγησε ότι το 2015 υπήρχε οργανωμένη βοήθεια στις ακτές της Βόρειας Λέσβου, όπου η Ύπατη Αρμοστεία διατηρούσε δύο σημεία παραλαβής των ανθρώπων από τις βάρκες, πριν μεταφερθούν στον καταυλισμό της Μόριας. Τόνισε ότι «αν δεν υπήρχαν οργανώσεις και εθελοντές, πολλές από τις ανάγκες θα έμεναν ακάλυπτες» και υπογράμμισε πως «η παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας θα πρέπει να προωθείται και όχι να θεωρείται κολάσιμη». Σύμφωνα με την ίδια, στην ομάδα South Lesvos συμμετείχαν 116 άτομα, χωρίς η ΥΑ να έχει ερωτηθεί από τις διωκτικές αρχές για το ποιοι ακριβώς ήταν μέσα στο δίκτυο αυτό.

Αναφέρθηκε επίσης ότι η αστυνομία κατέσχεσε το κινητό τηλέφωνο του Σον Μπίντερ και εντόπισε συνομιλία της 15ης Σεπτεμβρίου 2017, όπου αναφερόταν μήνυμα πρόσφυγα ότι «κάποια βάρκα μπάζει νερά». Το μήνυμα αυτό αντιμετωπίστηκε ως ενοχοποιητικό στοιχείο. Η Ύπατη Αρμοστεία, ωστόσο, ζητά ρητά να μην ποινικοποιείται η ανθρωπιστική βοήθεια.

Ο κ. Κεσσές ανέφερε ακόμα ότι στη Λέσβο «έχουν γίνει πέντε δικογραφίες πανομοιότυπες από το 2019», υποστηρίζοντας ότι από το σημείο όπου υπήρχε θεσμική συνεργασία με τις αρχές, η δράση των διασωστών και εθελοντών βρέθηκε ξαφνικά να αντιμετωπίζεται ως παράνομη.

Δεύτερος μάρτυρας της πρώτης ημέρας ήταν λιμενικός, ο οποίος κατέθεσε ότι είχε συνεργασία με τον κατηγορούμενο Νάσο Καρακίτσο. Όπως είπε, είχε ρωτήσει τον Καρακίτσο «πώς έχει πληροφορίες για αφίξεις επί τρία χρόνια» και εκείνος είχε εξηγήσει ότι ειδοποιούνταν από συγγενείς που διέμεναν στον Καρά Τεπέ και στη Μόρια. Στις 12 Δεκεμβρίου 2017, σύμφωνα με την κατάθεση, ο Καρακίτσος τον ενημέρωσε με SMS ότι αποχωρεί από την οργάνωση.

Τον Δεκέμβριο του 2017, ο Tommy Olsen επικοινώνησε με τον ίδιο λιμενικό, λέγοντάς του ότι ο Νάσος τον παρέπεμψε σε εκείνον επειδή είχε φύγει από την ERCI. Ο Olsen φέρεται να του δήλωσε πως ο ίδιος έδινε στο παρελθόν πληροφορίες για τις αφίξεις στον Νάσο Καρακίτσο.

Η δίκη στο Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων Βορείου Αιγαίου θα συνεχιστεί την Παρασκευή, με την εξέταση και άλλων μαρτύρων, ενώ το παρόν εξακολουθούν να δίνουν εκπρόσωποι διεθνών οργανώσεων, παρατηρητές, καθώς και άνθρωποι που όλα αυτά τα χρόνια παρακολουθούν μια υπόθεση που έχει συνδεθεί διεθνώς με την ποινικοποίηση της αλληλεγγύης προς τους πρόσφυγες και μετανάστες.