Τριάντα χρόνια ζωής συμπλήρωσε η Μονάδα Εντατικής Θεραπείας του Νοσοκομείου Μυτιλήνης, μια μονάδα που από τον Οκτώβριο του 1995 μέχρι σήμερα έχει συνδεθεί με τη μάχη για τη ζωή χιλιάδων βαρέως πασχόντων ασθενών στη Λέσβο. Το «Ν» βρέθηκε στους χώρους της ΜΕΘ και μίλησε με τον διευθυντή της Μονάδας, Ευθύμη Ζιώγα, τον γιατρό Ανδρέα Γεωργίου, την προϊσταμένη νοσηλεύτρια Αγγελική Παλιβάνη, τον φυσικοθεραπευτή Πάρη Ταρατόρη και τον πρόεδρο και διοικητή του Νοσοκομείου Μυτιλήνης, Αλέκο Κουτσαντώνη.

Η επέτειος των 30 χρόνων είναι μια ευκαιρία να φωτιστεί η σημασία μιας Μονάδας που άλλαξε ριζικά την υγειονομική πραγματικότητα του νησιού, βάζοντας τέλος στις συχνά επικίνδυνες διακομιδές βαρέως πασχόντων στην Αθήνα, αλλά και να αναδειχθούν οι επίμονες ελλείψεις σε προσωπικό που εξακολουθούν να δοκιμάζουν τη λειτουργία της.

Από τα 4 κρεβάτια του 1995 στα 7 της σημερινής μονάδας

Ο διευθυντής της ΜΕΘ, Ευθύμης Ζιώγας, θυμάται ότι η μονάδα ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 1995, αρχικά όχι στον σημερινό χώρο αλλά στο παλιό κτίριο του νοσοκομείου, «σε ένα χώρο δύο δωματίων», όπου αναπτύχθηκαν τα πρώτα τέσσερα κρεβάτια. Από το 2004 η ΜΕΘ μεταφέρθηκε στη νέα πτέρυγα, όπου λειτούργησε αρχικά με πέντε κλίνες και αργότερα έφτασε τις επτά, αριθμό που διατηρεί έως σήμερα.

Ο ίδιος είχε έρθει στη Μυτιλήνη τον Ιούνιο της ίδιας χρονιάς, με την προοπτική να ανοίξει η εντατική. Όπως υπογράμμισε, πίσω από την ίδρυσή της υπήρξε το όραμα και η επιμονή του αείμνηστου Στέλιου Παυλή, τότε προέδρου του Διοικητικού Συμβουλίου του νοσοκομείου, ο οποίος είχε αναλάβει τη βασική προεργασία, είχε φροντίσει για την εκπαίδευση νοσηλευτών στο Τζάνειο και είχε μεριμνήσει για την προμήθεια εξοπλισμού και τις τεχνικές παρεμβάσεις που απαιτούνταν, όπως η εγκατάσταση επιπλέον παροχής οξυγόνου και αέρα για τη λειτουργία των αναπνευστήρων.

«Κάποιος άνθρωπος είχε το όραμα να την ανοίξει αυτή τη μονάδα και το είχε κάνει σκοπό της ζωής του», είπε χαρακτηριστικά ο κ. Ζιώγας, αποδίδοντας δημόσια τη συμβολή στον άνθρωπο που, όπως σημείωσε, βοήθησε αποφασιστικά να γίνει πραγματικότητα μια διαχρονική επιθυμία της πόλης.

Η μονάδα που άλλαξε τα δεδομένα για τους βαρέως πάσχοντες

Ο κ. Ζιώγας, με καταγωγή από τη Θεσσαλονίκη, σπουδές και ειδικότητα στην πνευμονολογία εκεί, και εμπειρία στην εντατική στο Νοσοκομείο «Παπανικολάου», είπε ότι επέλεξε συνειδητά να έρθει στη Μυτιλήνη, έναν τόπο που είχε γνωρίσει και αγαπήσει. Τόνισε μάλιστα ότι ποτέ δεν ένιωσε το νησί ως «υποβάθμιση» σε σχέση με ένα μεγάλο αστικό κέντρο.

Η ίδρυση της ΜΕΘ, όπως εξήγησε, κάλυψε ένα τεράστιο κενό στη νοσηλεία των βαρέως πασχόντων. Πριν από το 1995, τροχαία, βαριά χειρουργικά και παθολογικά περιστατικά, εγκεφαλικά και άλλες κρίσιμες καταστάσεις έπρεπε να διακομίζονται στην Αθήνα, συχνά κάτω από εξαιρετικά δύσκολες και επικίνδυνες συνθήκες.

«Η διαδικασία της διακομιδής είναι πάρα πολύ επικίνδυνη και πολλές φορές κρατάει παραπάνω από μερικές ώρες. Οπότε έμπαινε σε άμεσο κίνδυνο και η ζωή τους», ανέφερε, τονίζοντας ότι η λειτουργία της ΜΕΘ μείωσε δραστικά την επιβάρυνση τόσο για τους ίδιους τους ασθενείς όσο και για τις οικογένειές τους.

Με βάση τον ετήσιο αριθμό νοσηλειών, που αγγίζει περίπου τους 150 ασθενείς, ο ίδιος εκτίμησε ότι μέσα σε αυτά τα 30 χρόνια η μονάδα έχει αντιμετωπίσει συνολικά μεταξύ 4.000 και 5.000 περιστατικά. Για ένα μεγάλο διάστημα, μάλιστα, κάλυπτε και ρόλο στεφανιαίας μονάδας, υποστηρίζοντας βαριά εμφράγματα που έχρηζαν θρομβόλυσης ή άλλης εξειδικευμένης φροντίδας.

Από τα τροχαία της παλιάς εποχής στα νευροχειρουργικά περιστατικά

Αν κάτι έχει αλλάξει αισθητά μέσα στις δεκαετίες, αυτό είναι το προφίλ των περιστατικών. Ο διευθυντής της ΜΕΘ θυμάται με «πολύ άσχημες αναμνήσεις» την εποχή που τα τροχαία, ιδίως το καλοκαίρι, έφερναν σχεδόν καθημερινά στη μονάδα νεαρά άτομα, ακόμη και παιδιά κάτω των 20 ετών.

Σήμερα, χάρη και στη λειτουργία σε πολύ καλό επίπεδο της νευροχειρουργικής κλινικής του νοσοκομείου, η πλειονότητα των ασθενών της ΜΕΘ αφορά νευροχειρουργικά περιστατικά, όπως ανευρύσματα και όγκους εγκεφάλου μετά από χειρουργικές επεμβάσεις. Παράλληλα, η μονάδα δέχεται βαριές αναπνευστικές ανεπάρκειες, καρδιακές ανεπάρκειες, σηψαιμίες και γενικότερα «όλο το φάσμα του βαρέως πάσχοντα».

Παρά τη σκληρότητα της καθημερινότητας, ο ίδιος στάθηκε ιδιαίτερα στις στιγμές δικαίωσης: στα βαριά τραυματισμένα παιδιά που τελικά τα κατάφεραν, στους ανθρώπους που επιστρέφουν μετά από χρόνια για να ευχαριστήσουν, σε εκείνους που τους χαιρετούν στον δρόμο και οι γιατροί δεν τους αναγνωρίζουν με την πρώτη, επειδή η εικόνα τους δεν θυμίζει σε τίποτα την κρίσιμη κατάσταση στην οποία είχαν βρεθεί.

«Όλα αυτά είναι ένα κομμάτι από τη ζωή μας, την οποία πιστεύω οι πιο πολλοί από εμάς δεν την αλλάζουν», είπε.

Η εμπειρία του covid και η «χαλύβδωση» της ομάδας

Ιδιαίτερη θέση στην ιστορία της μονάδας έχει η περίοδος της πανδημίας. Ο κ. Ζιώγας μίλησε για μια «πάρα πολύ δύσκολη περίοδο», κατά την οποία η ΜΕΘ ήταν συνεχώς γεμάτη, με πολλούς και μάλιστα νέους ασθενείς, φτάνοντας στα όριά της.

Η ιδιαιτερότητα της Λέσβου, όπου τα πρώτα βαριά περιστατικά καθυστέρησαν σε σχέση με την ηπειρωτική Ελλάδα, έδωσε στη μονάδα χρόνο να οργανωθεί. Έτσι, ένα τμήμα της ΜΕΘ απομονώθηκε, με τρία κρεβάτια, ώστε να μπορούν να νοσηλεύονται ασθενείς με COVID υπό ειδικές συνθήκες προστασίας, χωρίς να σταματήσει η υποστήριξη των υπόλοιπων περιστατικών.

«Φτάσαμε στα όριά μας, αλλά αυτό μας έκανε όλους πιο δυνατούς», σημείωσε, προσθέτοντας ότι η εμπειρία εκείνη «μας χαλύβδωσε όλους» και άφησε τη μονάδα πολύ πιο έτοιμη για μελλοντικές κρίσεις.

Η «πεντάδα» που έμεινε όρθια τρεις δεκαετίες

Από την πλευρά της, η προϊσταμένη νοσηλεύτρια της ΜΕΘ, Αγγελική Παλιβάνη, μίλησε με συγκίνηση για τη διαδρομή της μονάδας από το παλιό κτίριο ως σήμερα. Η ίδια βρίσκεται στη ΜΕΘ από την πρώτη μέρα λειτουργίας της, έχοντας επιστρέψει τότε στο νησί από τον «Ευαγγελισμό», όπου επίσης εργαζόταν σε ΜΕΘ.

Σήμερα, όπως είπε, από τους ανθρώπους της πρώτης περιόδου έχουν παραμείνει τρεις νοσηλευτές και οι δύο γιατροί, ο Ευθύμης Ζιώγας και ο Ανδρέας Γεωργίου. «Η πεντάδα λοιπόν που έχουμε ξεκινήσει από την αρχή», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Η κ. Παλιβάνη περιέγραψε τη σημερινή μονάδα ως έναν καλά οργανωμένο και πολύ καλά εξοπλισμένο χώρο, με αναπνευστήρες, μόνιτορ και αντλίες τελευταίας τεχνολογίας, σημειώνοντας μάλιστα ότι ο εξοπλισμός της «θα τον ζήλευαν και κεντρικά νοσοκομεία της Αθήνας».

Ωστόσο, ξεκαθάρισε ότι το κρίσιμο πρόβλημα είναι η στελέχωση. Σήμερα η ΜΕΘ αριθμεί 14 νοσηλευτές, αριθμός που, όπως είπε, δεν επαρκεί για την ασφαλή λειτουργία της. Σύμφωνα με τα διεθνή στάνταρ, η αντιστοιχία είναι ένας νοσηλευτής ανά ασθενή, ενώ με τα υφιστάμενα δεδομένα η μονάδα μπορεί να υποστηρίξει πλήρως τα πέντε από τα επτά κρεβάτια. Παρόλα αυτά, όταν υπάρξει ανάγκη, το προσωπικό καλείται να καλύψει και περισσότερους ασθενείς.

Όπως εξήγησε, οι μόνιμοι νοσηλευτές είναι μόλις εννέα, τρεις ακόμη είναι επικουρικοί, δύο κάνουν την ειδικότητά τους στην εντατική και μία εργαζόμενη απασχολείται μέσω ΟΑΕΔ.

«Δεν είναι μόνο γιατροί και νοσηλευτές, είναι μια ολόκληρη ομάδα»

Μιλώντας για τις στιγμές που μένουν, η κ. Παλιβάνη στάθηκε στην ικανοποίηση όταν οι ασθενείς αναρρώνουν και επιστρέφουν για να τους δουν. «Τους καμαρώνουμε», είπε, τονίζοντας ότι η δουλειά στη ΜΕΘ είναι βαθιά ομαδική.

«Δεν είναι μόνο οι γιατροί, δεν είναι μόνο οι νοσηλευτές. Είναι οι φυσικοθεραπευτές, είναι οι συνάδελφοι της καθαριότητας, είναι οι ψυχολόγοι αν τους χρειαστούμε, οι κοινωνικοί λειτουργοί. Είμαστε μια ομάδα που λειτουργεί όλοι μαζί», υπογράμμισε.

Αυτή την ανάγκη της συνέχειας έθεσε και ο Ευθύμης Ζιώγας ως το μεγαλύτερο ζητούμενο της επόμενης μέρας. Όπως είπε, τόσο ο ίδιος όσο και ο Ανδρέας Γεωργίου πλησιάζουν στο τέλος της επαγγελματικής τους διαδρομής και αυτό που τους απασχολεί περισσότερο είναι να διασφαλιστεί ότι η μονάδα θα συνεχίσει να λειτουργεί με τις ίδιες καλές συνθήκες και στο μέλλον.

Ανδρέας Γεωργίου: «να είναι πάντα στελεχωμένη»

Ο γιατρός Ανδρέας Γεωργίου, με σπουδές στη Γερμανία και πορεία που πέρασε και από το «Παπανικολάου» πριν τη Μυτιλήνη, βρίσκεται στη ΜΕΘ από το 1996, δηλαδή σχεδόν από το ξεκίνημά της. Με καταγωγή από την Κύπρο, δηλώνει πλέον «Μυτιληνιός».

Στο ερώτημα ποιο είναι το όραμά του για τη ΜΕΘ, έδωσε μια λιτή αλλά σαφή απάντηση: «Πρέπει να είναι πάντα στελεχωμένη. Και με προσωπικό και με γιατρούς. Και με μηχανήματα που είναι αναγκαία. Αυτό είναι το κύριο βασικά».

Η τοποθέτησή του συμπυκνώνει με τον πιο καθαρό τρόπο το βασικό μήνυμα που αναδείχθηκε σε όλη τη διάρκεια της ξενάγησης: ότι η ποιότητα της μονάδας δεν μπορεί να θεωρείται αυτονόητη χωρίς επαρκές ανθρώπινο δυναμικό.

Ο φυσικοθεραπευτής που «γυρίζει όλο το νοσοκομείο»

Σημαντικό κρίκο στην αλυσίδα φροντίδας της ΜΕΘ χαρακτήρισε η ομάδα και τη φυσικοθεραπεία. Ο φυσικοθεραπευτής Πάρης Ταρατόρης, που εργάζεται στο Νοσοκομείο Μυτιλήνης από το 2008, περιέγραψε μια εξαιρετικά πιεστική καθημερινότητα.

Σήμερα, όπως ανέφερε, στο σύνολο του νοσοκομείου εργάζονται μόλις τρεις φυσικοθεραπευτές, για μια δυναμικότητα περίπου 250 κλινών, ενώ ταυτόχρονα λειτουργεί και το εργαστήριο φυσικοθεραπείας που εξυπηρετεί εξωτερικούς ασθενείς.

«Η ΜΕΘ πρέπει να έχει τους δικούς της φυσικοθεραπευτές», σημείωσε, επικαλούμενος και σχετική εγκύκλιο του Υπουργείου Υγείας, σύμφωνα με την οποία για κάθε τέσσερα ή πέντε κρεβάτια ΜΕΘ θα πρέπει να υπάρχει ένας μόνιμος φυσικοθεραπευτής, με κάλυψη και τα απογεύματα και τα Σαββατοκύριακα. Όπως είπε, κάτι τέτοιο είναι αδύνατο να συμβεί με τα σημερινά δεδομένα.

Ο ίδιος περιέγραψε τη δουλειά των φυσικοθεραπευτών ως ένα διαρκές «τουρ» σε όλο το νοσοκομείο, από την ορθοπαιδική και τη νευροχειρουργική ως την πνευμονολογική, την καρδιολογική, την παιδιατρική, τη ΜΕΘ, ακόμη και το ψυχιατρικό τμήμα. Στη ΜΕΘ, η συμβολή τους αφορά κυρίως τη διατήρηση της κινητικότητας των ασθενών και την υποστήριξη της αναπνευστικής λειτουργίας με αναπνευστική φυσικοθεραπεία, μέσα σε συνθήκες που απαιτούν αυστηρή προετοιμασία και απολύμανση από ασθενή σε ασθενή.

Κουτσαντώνης: «μια μονάδα κόσμημα για το νοσοκομείο»

Ο πρόεδρος και διοικητής του Νοσοκομείου Μυτιλήνης, Αλέκος Κουτσαντώνης, χαρακτήρισε τη ΜΕΘ «μονάδα κόσμημα» για το νοσοκομείο, σημειώνοντας ότι μέσα στα 30 χρόνια λειτουργίας της έχει παραχθεί έργο με «πολύ μεγάλο θετικό πρόσημο», ανεξαρτήτως διοικήσεων.

Όπως είπε, μέσα στον έναν χρόνο της δικής του θητείας έχει διαπιστώσει ότι πρόκειται για μια δεμένη ομάδα γιατρών και νοσηλευτών που προσφέρει εξαιρετικά σημαντικό έργο. Αναφέρθηκε επίσης στο κληροδότημα Χρυσίτζα, το οποίο, όπως είπε, προορίζεται ειδικά για την αγορά υλικών για τη ΜΕΘ, στοιχείο που αποτυπώνει τη βαρύτητα που έχει διαχρονικά η μονάδα για το νοσοκομείο.

Σε ό,τι αφορά τα κενά σε προσωπικό, ο κ. Κουτσαντώνης παραδέχθηκε ότι οι ελλείψεις είναι μια μόνιμη πραγματικότητα. «Και λείπαν και λείπουν και θα λείπουν», είπε, εξηγώντας ότι αποχωρήσεις, συνταξιοδοτήσεις, ασθένειες και μετακινήσεις δημιουργούν συνεχώς νέα κενά. Υποστήριξε πάντως ότι καταβάλλονται μεγάλες προσπάθειες τόσο από τη διοίκηση όσο και από το Υπουργείο για να καλύπτονται όσο γίνεται περισσότερες ανάγκες, με προτεραιότητα τη στελέχωση της μονάδας.

Μια επέτειος με βλέμμα στο μέλλον

Η ξενάγηση του «Ν» στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας του Νοσοκομείου Μυτιλήνης ανέδειξε δύο παράλληλες αλήθειες. Από τη μία, την ιστορία μιας μονάδας που στήθηκε με πείσμα, όραμα και προσωπικό κόστος, από ανθρώπους που έμειναν πιστοί στο καθήκον τους επί τρεις δεκαετίες και κράτησαν όρθια μια κρίσιμη δομή για ολόκληρο το νησί. Από την άλλη, την πραγματικότητα μιας δομής που, παρά την εμπειρία, τη συνοχή και τον αξιόλογο εξοπλισμό της, εξακολουθεί να λειτουργεί υπό την πίεση σοβαρών ελλείψεων.

Στα 30 της χρόνια, η ΜΕΘ της Μυτιλήνης δεν αποτελεί μόνο ένα κεφάλαιο της ιστορίας του νοσοκομείου. Αποτελεί μια ζωντανή απόδειξη του τι μπορεί να επιτύχει η δημόσια υγεία όταν στηρίζεται σε ανθρώπους με γνώση, αντοχή και αίσθηση αποστολής. Και μαζί, μια υπενθύμιση ότι η συνέχεια αυτής της διαδρομής δεν μπορεί να αφεθεί στην αυταπάρνηση των ίδιων προσώπων, αλλά απαιτεί σχέδιο, στελέχωση και ουσιαστική ενίσχυση.