Επιμένοντας στην άρρηκτη σύνδεση Αυτοδιοίκησης – Τοπικής Οικονομίας, αλλά και στην απόλυτη ανάγκη ο Δήμος Δυτικής Λέσβου να είναι κοντά στους δημότες και στα προβλήματά τους, δημοσιεύω την πρότασή μου για την «Παρέμβαση Ανάπτυξης του Πρωτογενούς Τομέα». Πρόκειται για ένα ολοκληρωμένο σχέδιο, που η υλοποίησή του στοχεύει στην πολυεπίπεδη στήριξη κτηνοτρόφων και γεωργών, με απώτερο σκοπό την αύξηση του εισοδήματος τους, μέσω της βελτίωσης και της ανάπτυξης των βασικών κλάδων του πρωτογενούς τομέα παραγωγής:

Πιστεύω ακράδαντα πως μπορούμε να αντιστρέψουμε την κατάσταση της χαμηλής αλυσίδας αξίας των παραγομένων προϊόντων σε τοπικό επίπεδο, δημιουργώντας καινούργιες προοπτικές, που θα αποφέρουν σαφώς πολύ καλύτερες τιμές στους παραγωγούς», επισήμανε ο κ. Ζαφείρης προσθέτοντας πως «ήρθε ο καιρός να αξιοποιήσουμε τις πραγματικά ποιοτικές δυνατότητες που έχουν τα προϊόντα μας, και ο Δήμος οφείλει και πρέπει να συμμετάσχει σε μια τέτοια διαδικασία».

Για να επιβιώσει και να αναπτυχθεί ο πρωτογενής τομέας, σύμφωνα με την πρόταση του κ. Ζαφείρη (η οποία επισυνάπτεται αναλυτικά) επείγει να υπάρξει ανασχεδιασμός της παραγωγής με τα εξής κύρια χαρακτηριστικά:

     Αναβάθμιση των διαδικασιών παραγωγής ώστε να προκύψουν τελικά προϊόντα υψηλής ποιότητας με μεγάλη προστιθεμένη αξία. Πιο απλά να καταφέρουμε να γίνουμε ακριβοί.

     Συνεργασία επιχειρήσεων σε επίπεδο νησιού για αποτελεσματικότερη διαχείριση και προώθηση της τοπικής παραγωγής. 

Προκειμένου να γίνει η αναβάθμιση των διαδικασιών παραγωγής, επιβάλλεται να υπάρξει συντονισμένη και καλά οργανωμένη αντίδραση, στην οποία επιτελικό και καθοριστικό ρόλο θα αναλάβει ο Δήμος, μέσα απ’ τη σύσταση Αστικής Εταιρείας Μη Κερδοσκοπικής. Στην εταιρεία αυτή  εταίροι – μέτοχοι μαζί με το Δήμο, θα είναι οι επιχειρηματικοί φορείς, οι συνεταιρισμοί και μεμονωμένοι ιδιώτες και των δύο κλάδων.

Απ’ την πλευρά του ο Δήμος, όπως τονίζεται στην ίδια πρόταση, θα εισφέρει δημοτικές εκτάσεις, μη αξιοποιούμενες μέχρι σήμερα, για την εφαρμογή κάθε σχεδιασμού, ο οποίος θα αποφασιστεί, αλλά θα έχει και τον επιτελικό ρόλο στην διαμόρφωση - μετά από διαβούλευση και τη σύμφωνη γνώμη απ’ όλους τους εμπλεκομένους φορείς τοπικά, αλλά και την Περιφέρεια που διαχειρίζεται σχετικά ευρωπαϊκά προγράμματα – ενός σχεδίου καθολικής αναπτυξιακής παρέμβασης.

Βάσει της ίδιας πρότασης, η εταιρεία αυτή θα έχει δύο ρόλους: εκπαιδευτικό και ερευνητικό. Θα συνεργαστεί με ανώτατα επιστημονικά ιδρύματα, είτε με το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, είτε με την Αμερικανική Γεωργική Σχολή Θεσσαλονίκης και θα εκπαιδεύει όλους τους εργαζόμενους – εμπλεκόμενους και στους δύο κλάδους, ενώ παράλληλα μέσω του ερευνητικού κέντρου που θα ιδρύσει ’’θα τρέξει’’ στοχευμένα προγράμματα έρευνας για την βελτίωση π.χ. της φυλής των ζώων για μεγαλύτερη παραγωγή γάλακτος ή για τις ενδεικνυόμενες ποικιλίες ελιάς κλπ. Ό,τι χρειάζεται για να προκύψουν απ’ την εφαρμοσμένη έρευνα εκείνες οι βέλτιστες προτάσεις και πρακτικές για την αναβάθμιση (ποιοτική – ποσοτική) των παραγομένων προϊόντων.

Τέλος, απ’ την σε εργαστηριακό επίπεδο έρευνα, θα δοθεί η δυνατότητα να έχουμε αποτελέσματα, αξιοποιήσιμα σε πιλοτική κλίμακα – εκεί θα χρησιμοποιηθούν και οι εκτάσεις που θα διαθέσει ο Δήμος - με απώτερο στόχο στη συνέχεια τα αποτελέσματα απ’ την πιλοτική εφαρμογή, εφ’ όσον πιστοποιηθούν στην πράξη, να εφαρμοστούν σε μεγαλύτερη, επιχειρηματική κλίμακα. Στον ίδιο κλάδο θα γίνει έρευνα και για τις ζωοτροφές που θα παράγονται εδώ (π.χ. από κουκούτσι ελιάς και αρωματικά φυτά), για τα ποιοτικά χαρακτηριστικά τους, για την επίδρασή τους στη διατροφή των ντόπιων ζώων κλπ. 

Μέχρι την υλοποίηση αυτής της μεσοπρόθεσμης και πολύπλευρης παρέμβασης, που θα συμβάλλει στην ανάταξη και των δύο κλάδων του πρωτογενούς τομέα, όπως τονίζει ο κ. Ζαφείρης «είναι εκ των ουκ άνευ αναγκαίο να υπάρξει άμεση στήριξη, υπό μορφή δραστικών μέτρων, των γεωργών και κτηνοτρόφων, ώστε να μπορέσουν να αντεπεξέλθουν απέναντι στα πιεστικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν.

Ι. Σημερινή Κατάσταση

 Παραδοσιακά η ελαιοκομία και η κτηνοτροφία, αποτελούν τους βασικούς κλάδους του πρωτογενούς  τομέα της Λέσβου.

• Και στους δύο, όμως αυτούς κλάδους είναι γνωστά και προφανή τα διαπιστωμένα προβλήματα που μαστίζουν την οικονομία του νησιού, με κυρίαρχο τις χαμηλές τιμές πώλησης των παραγομένων προϊόντων (γάλα, τυρί, κρέας, λάδι).  
• Μεγάλος αριθμός μικρών εκμεταλλεύσεων

ü στην περίπτωση της προβατοτροφίας, σε ολόκληρη τη Λέσβο, ξεπερνά τις 2.500, με συνολικό αριθμό προβάτων περίπου 300.000,

ü στην περίπτωση της ελαιοκομίας, απουσιάζουν οι πολλές μεγάλες ιδιοκτησίες

Πιο συγκεκριμένα:

1.1 Κτηνοτροφία

• Ο συγκεκριμένος κλάδος είναι σε τοπικό επίπεδο εναρμονισμένος με το ορεινό και ημιορεινό ανάγλυφο του νησιού, με αποτέλεσμα να καθίσταται αδύνατη η εκτροφή μεγάλων μηρυκαστικών (βοοειδών) σε μεγάλους πληθυσμούς.
• Σήμερα στη Λέσβο εκτρέφονται περίπου 300.000 πρόβατα από τα οποία υπολογίζεται ότι το 80% ανήκει στην ομώνυμη φυλή. Κύριο προϊόν παραγωγής είναι το γάλα, το οποίο χρησιμοποιείται για την παρασκευή διαφόρων ειδών τυριών (με ΠΟΠ τη Φέτα, το Λαδοτύρι και το Κασέρι) και γιαούρτης.
• Το υψηλό κόστος παραγωγής των ποιοτικών προϊόντων σε συνδυασμό με τα προβλήματα της νησιωτικότητας (υψηλό κόστος μεταφοράς προϊόντων και εξάρτηση των εκτροφών απ’ τις εισαγόμενες ζωοτροφές), συμβάλουν αρνητικά στη βιωσιμότητα των πολλών μικρών κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων.  
• Αποτέλεσμα των παραπάνω διαρθρωτικών αδυναμιών της κτηνοτροφίας (μικρό μέγεθος εκμεταλλεύσεων με υψηλό κόστος παραγωγής) είναι σε μεγάλο ποσοστό η μη ανταγωνιστικότητα των γεωργο-κτηνοτροφικώνπροϊόντων του νησιού.  

1.2 Ελαιοκομία

• Με βάση μια πρόσφατη ρεαλιστική προσέγγιση, σε επίπεδο νησιού,  εκτιμάται ότι  ο αριθμός των ελαιοδέντρων πλέον δεν ξεπερνά τα εννέα εκατομμύρια (σε σύγκριση με 11 εκατ. σύμφωνα με προηγούμενη).
• Στην πλειοψηφία τους (περίπου 80%) είναι δέντρα της ποικιλίας «κολοβή», εκ των οποίων περίπου 15% ανήκουν στην αδραμυτιανή, περίπου 5% στη λαδολιά (μεσοπύρηνες), και μικρές ποσότητες δέντρων είναι της ποικιλίας «κορωνέϊκη» (σχετικά πρόσφατες φυτεύσεις).
• Η μέση απόδοση σε ελαιόλαδο κυμαίνεται περίπου στο 21-22%.
• Διακύμανση της παραγωγής από περίπου τέσσερις μέχρι είκοσι χιλιάδες τόνους, με μέση ετήσια παραγωγή λίγο κάτω απ’ τους δέκα  χιλιάδες (9,3 χιλιάδες τόνοι):

• Το ποσοστό του εξαιρετικού ελαιολάδου που παράγεται στη Λέσβο, ήταν το 2000 της τάξης του 30-40%, ενώ σήμερα η κατηγορία εξαιρετικό, φτάνει στο 60% της παραγόμενης ποσότητας.

1.3 Βασικά Συμπεράσματα

• Μειονεκτήματα

ü χαμηλή αλυσίδα αξίας στο σύνολο των παραγομένων προϊόντων, λόγω χαμηλής  τιμής, και στην πρώτη ύλη, και στα ενδιάμεσα, αλλά και στα τελικά προϊόντα.

ü Μικρού μεγέθους εκμεταλλεύσεις και καλλιέργειες, που δυσχεραίνουν την αντιμετώπιση των θεμάτων κόστους.

• Δυνατότητες 

ü   Στην κτηνοτροφία, εξαιτίας κυρίως του τρόπου παραγωγής, που περίπου ταυτίζεται με βιολογικές παραγωγές, τα παραγόμενα προϊόντα έχουν  αδιαμφισβήτητη ποιοτική υπεροχή, με αποτέλεσμα να παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις αγορές.

ü   Στην ελαιοκομία, το τελικό προϊόν, το λεσβιακό ελαιόλαδο, ξεχωρίζει χάρις στην ανώτατη ποιότητά του και στις ιδιαιτερότητες που έχει σε σχέση με τα υπόλοιπα ελληνικά ελαιόλαδα, οι οποίες το καθιστούν προνομιακά μοναδικό.

ΙΙ. Πρόταση Ανάταξης

ü Αναβάθμιση των διαδικασιών παραγωγής ώστε να προκύψουν τελικά προϊόντα υψηλής ποιότητας με μεγάλη προστιθεμένη αξία. Πιο απλά να καταφέρουμε να γίνουμε ακριβοί.

ü Συνεργασία επιχειρήσεων σε επίπεδο νησιού για αποτελεσματικότερη διαχείριση και προώθηση της τοπικής παραγωγής.  

ü  Σύσταση Αστικής Εταιρείας Μη Κερδοσκοπικής, στην εταίροι – μέτοχοι μαζί με το Δήμο (σε επιτελικό ρόλο), θα είναι οι επιχειρηματικοί φορείς, οι συνεταιρισμοί και μεμονωμένοι ιδιώτες και των δύο κλάδων.

ü Απ’ την πλευρά του ο Δήμος θα εισφέρει δημοτικές εκτάσεις, μη αξιοποιούμενες μέχρι σήμερα.

ü Η εταιρεία θα έχει δύο ρόλους: εκπαιδευτικό και ερευνητικό. Θα συνεργαστεί με ανώτατα επιστημονικά ιδρύματα, και θα εκπαιδεύει όλους τους εργαζόμενους – εμπλεκόμενους και στους δύο κλάδους

ü Ίδρυση πρότυπου ερευνητικού κέντρου με κύριο στόχο την προώθηση στοχευμένων προγραμμάτων έρευνας (για την βελτίωση π.χ. της φυλής των ζώων για μεγαλύτερη παραγωγή γάλακτος ή για τις ενδεικνυόμενες ποικιλίες ελιάς κλπ. )

ü  Δυνατότητα πιλοτικής εφαρμογής, με βάση την σε εργαστηριακό επίπεδο έρευνα.

ü  Εκπαίδευση – Έρευνα – Πιλοτικές εφαρμογές

ΙΙΙ. Επίλογος - Προοπτικές

• Υπάρχουν σημαντικές δυνατότητες ο πρωτογενής τομέας της Λέσβου, με καίριες παρεμβάσεις, τα επόμενα χρόνια να παρουσιάσει θεαματική ανάπτυξη, τέτοια που να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της νέας Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (για παραγωγή τροφίμων ανώτερης ποιότητας, τα οποία θα είναι υγιεινότερα και θα παράγονται με διαδικασίες φιλικές προς το περιβάλλον).
• Ο Δήμος λόγω της εγγύτητας με τους παραγωγούς – εταίρους του, θα μπορεί εκτός των παραπάνω, να διαμεσολαβήσει, έχοντας και την ανάλογη επιστημονική υποστήριξη από ειδικούς, σε όλα τα στάδια παραγωγής και προώθησης των προϊόντων.
• Η αύξηση της ζήτησης με την κατάλληλη διακίνηση ποιοτικών προϊόντων, θα φέρει και την επιδιωκόμενη αύξηση της τιμής για τους παραγωγούς μας.
• Μέχρι τότε είναι απολύτως αναγκαίο να υπάρξει άμεση στήριξη, υπό μορφή δραστικών μέτρων, των γεωργών και κτηνοτρόφων, ώστε να μπορέσουν να αντεπεξέλθουν απέναντι στα πιεστικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν.