To 1982 θεσμοθετήθηκε και στη χώρα μας ο πολιτικός γάμος, 200 χρόνια μετά την καθιέρωσή του από τη Γαλλική Επανάσταση. Εισήχθη με τον νόμο 1250 στις 7 Απριλίου 1982 από την κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ που είχε εκλεγεί τον Οκτώβρη του 1981 λαμβάνοντας αρνητικές ψήφους από τη Νέα Δημοκρατία.

Το εφαρμοστικό προεδρικό διάταγμα 391, εκδόθηκε στις 18 Ιουνίου 1982 και οι πολιτικοί γάμοι άρχισαν να γίνονται από 18 Ιουλίου 1982 και στη Λέσβο.
Το αρχικό νομοσχέδιο προέβλεπε ότι ο πολιτικός γάμος θα ήταν υποχρεωτικός ως αναγκαία διοικητική πράξη και από κει και πέρα, κάθε ζευγάρι σύμφωνα με τα θρησκευτική του πίστη ή τα έθιμα, θα έκανε όποια άλλη τελετή ήθελε. Εξάλλου, ο πολιτικός γάμος είναι υποχρεωτικός ως διαδικασία αναγνώρισής του από την πολιτεία, σε όλα σχεδόν τα κράτη του κόσμου.
Μετά την κατάθεση του νομοσχεδίου, όμως οι προκαθήμενοι της Ιεράς Σύνοδου, αντέδρασαν έντονα, φοβούμενοι ότι θα γίνονται πολλοί πολιτικοί γάμοι για οικονομικούς λόγους και θα μειωθούν οι θρησκευτικοί.

Ο τότε Πρωθυπουργός Ανδρέας Παπανδρέου έκανε πίσω και ικανοποίησε την απαίτηση του τότε Αρχιεπισκόπου Σεραφείμ, να είναι δυνητικός ο πολιτικός γάμος. Μάλιστα με την ικανότητα που είχε να πλάθει αμφίσημες λέξεις, ονόμασε τον πολιτικό γάμο «ισόκυρο» με τον θρησκευτικό.

Σε επίπεδο δημοφιλίας, η κυριαρχία του θρησκευτικού γάμου έναντι του πολιτικού υπήρξε σχεδόν απόλυτη μέχρι την αλλαγή του αιώνα, με το ποσοστό των θρησκευτικών γάμων να ξεπερνά το 90% του συνολικού αριθμού τους. Η θρησκευτικότητα του λαού μας, αλλά και η σημασία που αποδίδεται στο κόστος λόγω και της λαμπρότητας της τελετής, συνέβαλαν στη συντριπτική αποδοχή του θρησκευτικού γάμου από την ελληνική κοινωνία.

Τα πράγματα άρχιζαν να αλλάζουν από τα πρώτα χρόνια του 21ου αιώνα. Ο πολιτικός γάμος άρχισε να κερδίσει σταδιακά έδαφος και το 2012 έγινε η μεγάλη ανατροπή, «βοηθούσης» και της οικονομικής κρίσης. Σύμφωνα με στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ), που ανακοινώθηκαν την 1η Αυγούστου του 2013, οι πολιτικοί γάμοι ξεπέρασαν για πρώτη φορά τους θρησκευτικούς (51,8% έναντι 48,2%).

Οι πρώτοι γαμπροί και τελετάρχες

Στη Μυτιλήνη οι πρώτοι δύο πολιτικοί γάμοι έγιναν από το τότε Δήμαρχο Απόστολο Αποστόλου, το καλοκαίρι του 1982 στο παλιό Δημαρχείο, όπου συγκεντρώθηκε πλήθος δημοτών, μέσα και έξω από το κτίριο, κυρίως από τον προοδευτικό και αριστερό χώρο, ώστε να επιδοκιμαστεί. Έμοιαζε με συλλαλητήριο, λένε όσοι παρευρίσκονταν. Γαμπροί ήταν ο αξέχαστος γιατρός πνευμονολόγος του Νοσοκομείου Σήφης Σκλεπάρης και ο Μιχάλης Δεμερτζής, ιδιοκτήτης πρακτορείου ΟΠΑΠ.

Έως το τέλος του 1982 τους γάμους τελούσε μόνο ο Δήμαρχος, Απόστολος Αποστόλου, καθώς δεν υπήρχαν αντιδήμαρχοι. Από το 1983 έως και το 1986 τους τελούσε ο τότε Δήμαρχος, Στρατής Πάλλης και ο αντιδήμαρχος Μήτσος Μπουρνούς.

Σήμερα οι πολιτικοί γάμοι τελούνται στο όμορφο αρχοντικό κτήριο της πρώην ΤΕΔΚ στη Μυτιλήνη, όμως έχουμε και περιπτώσεις όπου με ειδική άδεια τελούνται στην παραλία. Η Βάσω Χοχλάκα έχει τελέσει τόσους πολλούς, την επιλέγουν δε για την παραστατικότητά της, που τα παιδιά της είχαν σχεδόν μάθει απ’ έξω τα λόγια!

Τα λόγια της τελετής που περιλαμβάνονταν αρχικά στον νόμο, ήταν τα τελείως απαραίτητα, ώστε να γραφεί η διοικητική πράξη στο βιβλίο Ληξιαρχείου και να μπουν οι υπογραφές των νεόνυμφων και των τουλάχιστον δύο Μαρτύρων- Κουμπάρων.

Στη συνέχεια σε συνεννόηση των Δημάρχων της ΚΕΔΚΕ με το υπουργείο Εσωτερικών, προστέθηκαν πέραν των τυπικών και ευχές για τη κοινή ζωή του νέου ζευγαριού. Οι ευχές, αλλά και όλο το περιεχόμενο του λόγου στον πολιτικό γάμο στη Λέσβο είναι συγκινητικό:

«Από την στιγμή που πήρατε την απόφαση να ενωθείτε με γάμο με την ελεύθερη συναίνεσή σας, οφείλετε αμοιβαία ο ένας στον άλλον Αγάπη, Πίστη και Σεβασμό για όλη σας τη ζωή. Ο γάμος που θα σας ενώνει επιβάλλει την ταύτιση των τυχών σας, για την κοινή αντιμετώπιση σε βάση ισότητας, όλων των ζητημάτων που θα προκύψουν, από τη συμβίωσή σας ως συζύγων και γενικότερα όλων των δυσκολιών της ζωής.

Από κοινού θα πρέπει επίσης να συμβάλετε, ο καθένας ανάλογα με τις δυνάμεις του, στα βάρη που συνεπάγονται από την έγγαμη συμβίωση, τη συντήρηση και την προαγωγή της οικογένειας που θα δημιουργήσετε.
Κοινό θα είναι το τέλος, το καθήκον και το δικαίωμα και των ΔΥΟ σας να φροντίζετε για την ανατροφή και τη διαπαιδαγώγηση των παιδιών σας, ώστε να γίνουν χρήσιμοι πολίτες και ελεύθερες προσωπικότητες.

Ως υπεύθυνοι άνθρωποι, που θα δημιουργήσετε οικογένεια πρέπει και εσείς να ενδιαφέρεστε έμπρακτα, ώστε να ζήσετε και να μεγαλώσετε τα παιδιά σας σε έναν κόσμο ειρηνικό και κοινωνικά δίκαιο.

Γιατί χωρίς ειρήνη και κοινωνική δικαιοσύνη οι άνθρωποι δεν μπορούν να ζήσουν ελεύθεροι και ευτυχισμένοι.Δέχεσαι για σύζυγό σου τον, την;

Από τη στιγμή τούτη, είστε ενωμένοι σε γάμο σε κοινωνία βίου ως σύζυγοι.
Εκ μέρους του λαού της Λέσβου και της Δημοτικής Αρχής σας εύχομαι να βρίσκετε πάντα τη δύναμη να αντιμετωπίζετε τα οικογενειακά σας προβλήματα με καλοσύνη και συνεννόηση, να μην υποτάσσεστε στη μοίρα σας, όταν αυτή είναι κακή, αλλά να αγωνίζεστε καθημερινά για το καλύτερο στη ζωή σας και την κοινωνία.Εύχομαι να είναι η ζωή σας Ειρηνική, Δημιουργική και Ευτυχισμένη».

*Το παρόν άρθρο δημοσιεύτηκε στο free press περιοδικό της Λέσβου ΠΛΑΤΕΙΑ που κυκλοφορεί