Το ξενοδοχείο Σαρλιτζα Παλλάς. Προτείνεται η μετατροπή του σε κέντρο πολιτισμού αφού καθαιρεθούν οι όποιες παρεμβάσεις σε αυτό

Νέες κτιριακές εγκαταστάσεις ως Κέντρο Θερμαλισμού αλλά και ανάδειξη του παλιού ξενοδοχείου ως κέντρο πολιτισμού και δυο μικρότερων διατηρητέων κτηρίων του συγκροτήματος για συμπληρωματικές λειτουργίες, διοίκηση και ιατρεία του Κέντρου Θερμαλισμού περιλαμβάνει η μελέτη των αρχιτεκτόνων Τασούλη Αντώνη, Ιστατιάδη Θεμιστοκλή, Αποστολόπουλου Γιώργου και Μερτζανίδη Γιώργου που πήραν το πρώτο βραβείο στην ανοιχτό αρχιτεκτονικό διαγωνισμό προσχεδίων για το έργο «ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΟΙΚΟΠΕΔΟΥ ΣΑΡΛΙΤΖΑ ΜΕ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΚΕΝΤΡΟΥ ΘΕΡΜΑΛΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ» που είχε προκηρύξει η Περιφέρεια βορείου Αιγαίου.

Με τη βραβευμένη μελέτη ενεργοποιείται ο υπαίθριος χώρος ως κομμάτι του νέου κτιρίου. Τα αρχαιολογικά ευρήματα ενσωματώνονται πλήρως στο νέο κτιριολογικό πρόγραμμα αποτελώντας τους θεατές της σύγχρονης λειτουργίας των ιαματικών λουτρών. Το νέο κτίριο, που θα στεγάσει το σύγχρονο κέντρο θερμαλισμού αποτελείται από ένα ενιαίο υλικό δίχως περιττούς διακόσμους που επιτρέπει την ανάδειξη των περίτεχνων κτιριακών δομών του συγκροτήματος του ξενοδοχείου «Σάρλιτζα».    

«Στα πλαίσια αυτής της συνθετικής προσέγγισης, οι αρχές της πρότασης ορίζονται από:

- τον σεβασμό της ιστορικής μνήμης του συμπλέγματος και την αποκατάσταση των κτισμάτων με ένα νέο λειτουργικό πρόγραμμα με ήπιες χρήσεις που σέβονται την ιστορικότητα του κτιρίου,

- την ανάδειξη και προστασία των αρχαιολογικών ευρημάτων και την ένταξή τους στο τοπίο,

την βιοκλιματική συμπεριφορά του νέου κτιρίου και των υπαίθριων χώρων, και

- τη δημιουργία μιας αρχιτεκτονικής που στοχάζεται πάνω στο μέλλον της θερμαλιστικής ιστορίας της Λέσβου σε ένα σιωπηλό διάλογο με τα ιστορικά κτίρια» αναφέρει η εισήγηση που συνοδεύει τα βραβευμένα προσχέδια.

Για την αποκατάσταση των διατηρητέων κτιρίων προτείνεται η διατήρηση ή ανακατασκευή διακοσμητικών και άλλων στοιχείων, η εφαρμογή υλικών με φυσικά χαρακτηριστικά αντίστοιχα των ιστορικών τρόπων δόμησης του κτιρίου, αλλά και η καθαίρεση στοιχείων που αλλοιώνουν τις αρχιτεκτονικές και ιστορικές καταβολές του. Για την επανάχρηση προτείνονται λειτουργίες συμβατές με αυτά.

Στο παλιό ξενοδοχείο

Συγκεκριμένα στο κεντρικό κτίριο προτείνεται η στέγαση ενός κέντρου πολιτισμού με έμφαση στην ελληνική γλώσσα και γραμματεία, ώστε να συνδεθεί με την αντίστοιχη κληρονομιά του νησιού. Παράλληλα, χώροι με υποδομή νέων τεχνολογιών εισάγουν νέα διάσταση στην μελέτη και καλλιέργεια της γλώσσας, από την ποίηση της Σαπφούς ή του Ελύτη, μέχρι τις προφορικές μαρτυρίες μικρασιατών ή σύγχρονων προσφύγων.

Η διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου προκύπτει από τη δημιουργία τριών πλατειών οι οποίες οργανώνουν τον χώρο και συνδέουν λειτουργικά, νοηματικά και οπτικά όλα τα στοιχεία που συγκροτούν το συγκεκριμένο τοπίο. Οι πλατείες ευνοούν την άμεση σχέση εσωτερικού και εξωτερικού, συνδέουν τα κτίρια μεταξύ τους, γίνονται πλατφόρμες παρατήρησης του τοπίου, της θάλασσας και των αρχαιοτήτων, και χώροι υπαίθριων εκδηλώσεων. Ανάμεσά τους αναπτύσσονται οι φυτεύσεις σε οργανικές χαράξεις και οι αρχαιότητες που αναπόσπαστο τμήμα αυτού του τοπίου, με την υιοθέτηση των αναγκαίων μέτρων προστασίας και πληροφόρησης. Η τοποθέτηση και η σύνθεση των πλατειών, συστήνουν έναν άξονα σύνδεσης με τον αρχαιολογικό χώρο Χωράφα και τη θάλασσα. Σε αυτό το πλαίσιο ο χώρος παρέμβασης μπορεί να αποτελέσει ένα σημείο διασύνδεσης στοιχείων της ευρύτερης περιοχής και πόλο ανάπτυξης της ανατολικής Λέσβου.

Οι φυτεύσεις σε συνδυασμό με την παρουσία του υγρού στοιχείου στοχεύουν και στη διαμόρφωση του κατάλληλου μικροκλίματος εξασφαλίζοντας θερμική άνεση στους υπαίθριους χώρους. Παράλληλα, προτείνεται η διαμόρφωση ενός συστήματος κήπων βροχής με στόχο να συμβάλλουν στην φυσική αποστράγγιση των εδαφών. Ταυτόχρονα, οι πλατείες προτείνεται να διαστρωθούν με λίθινες ψηφίδες ικανοποιώντας την  ήπια επέμβαση στο τοπίο και ανάμεσα από τις αρχαιότητες, την άμεση αναστρεψιμότητα της παρέμβασης, την καλή αποστραγγιστική συμπεριφορά των πλατειών, ενώ ταυτόχρονα αποτελεί και μια οικονομική επιλογή.

Το νέο κτίριο σχεδιάζεται σύμφωνα με τις σύγχρονες αρχές βιωσιμότητας, με διπλό ενεργειακό κέλυφος, αίθρια με λειτουργία ηλιακής καμινάδας αερισμού και αξιοποίηση πολλαπλών πηγών βιώσιμης και καθαρής ενέργειας.

Οι μελετητές θεωρούν πως τα χρόνια εγκατάλειψης και οι διάφορες ιστορικές επεκτάσεις αποκρύπτουν την ιστορική ταυτότητα του κεντρικού κτιρίου του Σάρλιτζα Παλλάς. Πολύ περισσότερο όμως πλήττουν τη συνοχή του αρχιτεκτονικού του ύφους. Έτσι, κεντρικός στόχος της πρότασης είναι η αποκατάσταση της συνοχής του αρχιτεκτονικού χαρακτήρα του κτιρίου και της ιστορικής του ταυτότητας με τρεις κύριες στρατηγικές:

1.          Ανάδειξη αρχικής φάσης - αναγνωσιμότητα επεκτάσεων.

Κάποιες από τις ιστορικές επεκτάσεις του κτιρίου δεν προσδίδουν πρόσθετα ποιοτικά χαρακτηριστικά στο κτίριο, παρά μόνο επαυξάνουν τη χωρητικότητά του. Έτσι, προτείνεται η καθαίρεση του μικρού προκτίσματος αποθήκης και το σύνολο των επεκτάσεων στον β’ όροφο. Η καθαίρεση αυτή επιβάλλεται ως κομβική για την αποκατάσταση του οριενταλιστικού ύφους του κτιρίου στην εμβληματική του πρόσοψη. Πρόσθετο όφελος είναι η σχετική αποφόρτιση του υπόλοιπου κτιρίου. Επιπλέον για την αναγνωσιμότητα των υπόλοιπων επεκτάσεων προτείνεται η εφαρμογή αρμών, αντίστοιχος αρχιτεκτονικός φωτισμός ανάδειξης και ενδεχόμενη χρωματική διαφοροποίηση. Ενώ η συγκεκριμένη χρωματική πρόταση θα εξαρτηθεί κατόπιν μελέτης των υφιστάμενων χρωματικών επιχρισμάτων.

Προτείνεται ωστόσο, η μη ανακατασκευή των ξύλινων πατωμάτων του ισογείου, αλλά η αντικατάστασή του από ενιαίο δάπεδο εφαρμοσμένο σε προκατασκευασμένες πλάκες οπλισμένου σκυροδέματος για τη δημιουργία ουδέτερου υποβάθρου κατάλληλου για εκθεσιακούς χώρους.

2.          Ενοποίηση χώρων

Προτείνεται μια σειρά από καθαιρέσεις εσωτερικών μη δομικών τοιχοποιιών, ώστε να δημιουργηθούν μεγάλοι χώροι ικανοί να φέρουν τις ανάγκες ενός κέντρου πολιτισμού.

3.          Εξασφάλιση Προσβασιμότητας

Για την εξασφάλιση της προσβασιμότητας προτείνεται η μερική απομείωση των επιχρισμάτων σε ορισμένα ανοίγματα θυρών, ώστε να επιτρέπει τη διέλευση αμαξιδίων. Η πιο σημαντική παρέμβαση αφορά στην τοποθέτηση ανελκυστήρα με τις καθαιρέσεις πατωμάτων, όπου απαιτείται, για την κατακόρυφη επικοινωνία του συνόλου του κτιρίου. Με την ενσωμάτωση του ανελκυστήρα στον όγκο του κτιρίου αποφεύγεται η αισθητική αλλοίωση των όψεων.

Ιδιαίτερη αναφορά θα πρέπει να γίνει για την χαμηλή οπίσθια επέκταση του κτιρίου που στέγαζε λουτρά επιλέγεται να διατηρηθεί παρά την κακή της κατάσταση, καθώς η ιστορική της λειτουργία χαρακτηρίζει την ταυτότητα του κτιρίου, ενώ εξυπηρετεί και τη νέα λειτουργία του. Εκεί καθαιρείται το σύνολο των διαχωριστικών τοίχων, ενώ διανοίγεται ένα μεγάλο άνοιγμα στην πίσω όψη ώστε να συνδεθεί άμεσα με την όμορη πλατεία και αρχιτεκτονικά να φανερώνει τον χρόνο της παρέμβασης. Οι παρεμβάσεις αυτές είναι εφικτές καθώς το συγκεκριμένο τμήμα του κτιρίου είναι εξαιρετικά κατεστραμμένο και συνεπώς απαιτεί εκτεταμένες ανακατασκευές.

Και το κέντρο θερμαλισμού

Με βάση την παραδοχή ότι οι χώροι του κεντρικού κτιρίου του συγκροτήματος του ξενοδοχείου Σάρλιτζα είναι αρκετοί για την ανάπτυξη ενός κέντρου πολιτισμού, αποφασίστηκε η αξιοποίηση των μικρότερων διατηρητέων κτιρίων για την ικανοποίηση του εκτενούς κτιριολογικού προγράμματος των νέων εγκαταστάσεων.

Βασική πρόκληση της επιλογής αυτής  αποτέλεσε  η ανάγκη  διατήρησης συνοχής στο λειτουργικό πρόγραμμα παρά την αισθητή απόσταση που υπάρχει μεταξύ των διατηρητέων κτιρίων και των νέων εγκαταστάσεων. Αποφασίστηκε να αποκοπούν τα ιατρεία και οι χώροι διοίκησης των νέων εγκαταστάσεων δημιουργώντας ένα αυτόνομο κτιριακό σύμπλεγμα. Παράλληλα η κεντρική δεξαμενή υδροθεραπείας  τοποθετείται στον υπαίθριο χώρο ενδιάμεσα από το διοικητικό σύμπλεγμα και τις κυρίως εγκαταστάσεις του Κέντρου Θερμαλισμού. Δημιουργώντας έτσι μια μοναδική εμπειρία θερμαλισμού, αξιοποιώντας το ελληνικό κλίμα και επωφελούμενη από την μοναδική τοπιογραφία της περιοχής μελέτης.

Το νέο κτίσμα του Κέντρου Θερμαλισμού αποτελεί και την μοναδική νέα κτιριακή κατασκευή στο οικόπεδο. Η πρόταση αποτελείται από ένα ενιαίο και συμπαγές κτίριο διαστάσεων 13 x 67 μέτρα. Η λειτουργική διάρθρωση των χώρων ακολουθεί την γραμμικότητα του κτίσματος. Το κτίσμα αποτελείται από δύο ορόφους πέρα από τον χώρο υποδοχής και την κεντρική δεξαμενή κολύμβησης τα οποία έχουν διπλό ύψος, 6.00 μέτρα, προσδίδοντας την αναγκαία κλίμακα για την συνάθροιση των επισκεπτών. Στο ισόγειο τμήμα βρίσκονται οι δεξαμενές του κτιρίου σε συνδυασμό με κάποιους χώρους χαλάρωσης, ενώ στον όροφο φιλοξενούνται οι θεραπείες. Κάθε χώρος καλύπτει τις ανάγκες φυσικού φωτισμού και αερισμού. ενώ παράλληλα, δημιουργείται ένας φωταγωγός στις μικρότερες δεξαμενές υδροθεραπείες δημιουργώντας ένα δραματικό χώρο για την εμπειρία του επισκέπτη.

Κατά την είσοδο στο κτίριο ο επισκέπτης βρίσκεται στο χώρο υποδοχής ο οποίος αποτελεί τον κεντρικό χώρο κατανομής των επισκεπτών στο σύνολο του κτιρίου. Εκεί βρίσκονται τα αποδυτήρια των επισκεπτών, η πρόσβαση στην εξωτερική δεξαμενή υδροθεραπείας καθώς και ένα κλιμακοστάσιο το οποίο οδηγεί στις αίθουσες περιποιήσης. Στο βόρειο τμήμα του κτιρίου, ως επέκταση του χώρου υποδοχής, δημιουργείται ένας άξονας κίνησης ο οποίος εκτείνεται στο σύνολο του κτίσματος.

Στην αρχή του άξονα κίνησης βρίσκεται η κεντρική κατακόρυφη επικοινωνία του κτιρίου καθώς και τα αποδυτήρια του προσωπικού. Στη συνέχεια ο επισκέπτης οδηγείται στις δεξαμενές υδροθεραπείας, τα δωμάτια σάουνας καθώς και τους ατομικούς καταιωνιστήρες οι οποίοι απομονώνονται με τη χρήση υαλοστασίων, διατηρώντας την οπτική συνέχεια και δημιουργώντας έναν μεταβατικο χώρο. Ο άξονας κίνησης καταλήγει στην κεντρική δεξαμενή κολύμβησης η οποία μέσω του ύψους και των ανοιγμάτων αποκτά έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα.

Σε εγγύτητα με την δεξαμενή κολύμβησης βρίσκονται τα δωμάτια χαμάμ και μασάζ καθώς και ένα κλιμακοστάσιο το οποίο οδηγεί στους απομονωμένους απο το υπόλοιπο κτίριο χώρους περιποίησης. Ο διαμήκης άξονας κίνησης συναντάται και στον όροφο του κτιρίου. Η κατακόρυφη επικοινωνία βρίσκεται στο κέντρο του άξονα μέσω της οποίας υπάρχει πρόσβαση στο δωμάτιο γυμναστικής και γιόγκα. Στην ανατολική πλευρά του άξονα βρισκονται τα δωμάτια περιποίησης τα οποία επικοινωνούν κατακόρυφα με τον χώρο υποδοχής ενώ στη δυτική πλευρά του άξονα φιλοξενούνται οι θεραπείες του κέντρου θερμαλισμού.

Το κτίριο αποτελείται εξολοκλήρου από λευκό οπλισμένο σκυρόδεμα. Τα δάπεδα επενδύονται με λευκές πλάκες μαρμάρου. Δημιουργείται έτσι μια ενιαία χρωματική παλέτα η οποία διαφοροποιείται σημειακά κατά την επαφή των δυο υλικών με το υγρό στοιχείο. Στο κέλυφος του κτιρίου δημιουργούνται γενναία ανοίγματα, καλύπτοντας το σύνολο του καθαρού ύψους των εκάστοτε χώρων, δημιουργώντας μια δυναμική σχέση με τον υπαίθριο χώρο.

Εσωτερικοί χώροι του κέντρου θερμαλισμού

Η εξωτερική όψη του κέντρου θερμαλισμού

Η είσοδος του κέντρου θερμαλισμού με την εικόνα των δυο διατηρητέων κτηρίων  που θα λειτουργήσουν ως ιατρείο και κέντρο διοίκησης

Η μεγάλη εσωτερική πισίνα

Σχέδια του κεντρικού παλιού ξενοδοχείου, όπως αυτό προτείνεται να μετατραπεί