Σε αυτήν την εκστρατεία συμμετείχαν τέσσερις Αγρίτες 1) ο Παντελής Ευθ. Τελωνιάτης, 2) ο Γεώργιος Γαβριήλ (Τσαλαφόρτας), 3) ο Παναγιώτης Πασβούρης (Κόπανος) και ο Τελωνιάτης Μιχάλης (Μχαλαριά). Όλοι του υπηρετούσαν στον 3^ο Λόχο του 34^ου Συντάγματος του Πρώτου Σώματος Στρατού που είχε έδρα την Καβάλα και αργότερα το 1919 την Οδησσό. Πολλοί είναι εκείνοι που αναρωτιούνται ακόμα και σήμερα ακόμα τι ήθελε η Ελλάδα να εμπλακεί σε πολεμικές επιχειρήσεις στο έδαφος μιας φίλης χώρας, της <<Σοβιετικής Ρωσίας>>, που βρίσκεται εκατοντάδες μίλια μακριά από τα σύνορα της.

Τα πρώτα ελληνικά τμήματα του εκστρατευτικού σώματος επιβιβάσθηκαν στις 15 του Γενάρη του 1919 σε μεταγωγικό πλοίο του γαλλικού στρατού και ύστερα από πέντε μέρες έφθασαν στην Οδησσό στην πόλη όπου δημιουργήθηκε η <<Φιλική Εταιρεία>> για την απελευθέρωση της Ελλάδας. Λίγες μέρες πιο πριν από τις Ελληνικές Δυνάμεις στην Οδησσό έφτασε η 156^η γαλλική μεραρχία η οποία έφυγε από το λιμάνι της Θεσσαλονίκης στις 12 Δεκεμβρίου του 1918. Οι ελληνικές δυνάμεις ήταν κάτω από τη διοίκηση των γαλλικών στρατευμάτων των οποίων η συμπεριφορά απέναντι στους Έλληνες αξιωματικούς και οπλίτες ήταν απαράδεκτη.

Το πρώτο ελληνικό στρατιωτικό τμήμα που αναχώρησε για την επέμβαση στη Ρωσία ήταν το 2^ο Τάγμα του 34^ου Συντάγματος της Δεύτερης Μεραρχίας η μεταφορά του οποίου άρχισε στις 15 Γενάρη του 1918 και τελείωσε τέλος Φλεβάρη του 1919. Σ ’αυτό το στρατιωτικό ελληνικό τμήμα ήταν και οι τέσσερις Αγρίτες.

Οι πρώτοι Ξένοι κατακτητές της Χερσώνας ήταν τα γερμανοαυστριακά στρατεύματα τα οποία εκδιώχθηκαν από τους κατοίκους της Χερσώνας στις 20 Μαρτίου 1919. Ενώ στις 27 Γενάρη του 1919 η Χερσώνα περνά στα χέρια της μπολσεβίκικης στρατιωτικο-επαναστατικής επιτροπής δυο μέρες αργότερα στις 29 Γενάρη ελληνογαλλικά στρατεύματα ύστερα από μάχη μιας μέρας, καταλάμβαναν την Χερσώνα στις 30 Γενάρη 1919. Αυτή η γαλλοελληνική ωμή επέμβαση δικαιολογήθηκε ότι έγινε ύστερα από πρόσκληση των Ελλήνων και Εβραίων της Χερσώνας με σκοπό την προστασία τους. Μετά την κατάληψη της Χερσώνας και για ένα μήνα περίπου είχαμε ησυχία. Την 1^η Μαρτίου του 1919, ο Κόκκινος Στρατός σε συνδυασμό με τα ανταρκτικά τμήματα και τους εξεγερμένους κατοίκους της πόλης πέρασε στην επίθεση ενάντια στα ελληνογαλλικά στρατεύματα. Οι μάχες ήταν σκληρές και κράτησαν από την 1^η έως τις 9 του Μάρτη.

Στις 8 Μάρτη τραυματίζεται ο Παντελής Τελωνιάτης (Βραχνός). Μετά τον τραυματισμό του στο λάρυγγα πέφτει αναίσθητος ενώ το αίμα τρέχει ποτάμι. Δίπλα του βρίσκεται ο συναγωνιστής του Παναγιώτης Πασβούρης (Κόπανος), ο οποίος τον νομίζει για νεκρό και του παίρνει τα προσωπικά του αντικείμενα με σκοπό να τα φέρει στο χωριό στη γυναίκα του. Πράγμα το οποίο έκανε μετά τον τερματισμό του πολέμου.

Οι απώλειες του ελληνικού στρατού στις μάχες της Χερσώνας ανέρχονται σε 200 νεκρούς, άλλοι τόσοι τραυματίες ενώ έχουν συλληφθεί  και 50 αιχμάλωτοι τραυματίες και αιχμάλωτοι πολέμου για τρία χρόνια. Αιχμάλωτος παραμένει ο Παντελής Τελωνιάτης. ‘Όλο αυτό το διάστημα από την οικογένεια του και το χωριό θεωρούνταν νεκρός. Η γυναίκα του Ευδοκία μαυροντύθηκε και του έκανε όλα του τα μνημόσυνα που επιβάλλει το ελληνορθόδοξο θρησκευτικό τυπικό. Το καλοκαίρι του 1922 επιστρέφει στο χωριό. Η χαρά όλων είναι απερίγραπτη. Ο τραυματισμός του, του έχει αφήσει εμφανή αναπηρία. Οι αντάρτες μετά την σύλληψη του τον περιέθαλψαν, τον χειρούργησαν και του τοποθέτησαν τεχνητό λάρυγγα.

Ο Παντελής για να μιλήσει έπρεπε να κλείσει την μικρή τρύπα που είχε στο λάρυγγα, η φωνή του έβγαινε σιγανή και βραχνή.  Από τη βραχνάδα της φωνής του έμεινε και το παρατσούκλι  <<βραχνός>>. Οι μαρτυρίες των συνομηλίκων του λένε ότι οι αντάρτες  του φέρθηκαν πολύ καλά και όταν τον έβαλαν στο πλοίο να επιστρέψει στην πατρίδα, του είπαν να κάνει ότι έκαναν οι επαναστάτες για την απελευθέρωση του λαού στη δική του πατρίδα και να πει στους συμπατριώτες του ότι η Ελλάδα δεν είχε καμία δουλειά να πάει να πολεμήσει σε μια χώρα φίλη προς αυτήν και μάλιστα μίλια μακριά από τα σύνορα της. Ο Παντελής Τελωνιάτης πέθανε το 1953 από σηψαιμία γιατί στην Ελλάδα δεν μπόρεσαν να του αλλάξουν τον τεχνητό λάρυγγα που οι μπολσεβίκοι αντάρτες το 1919 του είχαν τοποθετήσει ύστερα από τραχειοτομή.

Απόσπασμα από το βιβλίο ΑΓΡΑ ΛΕΣΒΟΥ, ΠΡΑΓΜΑΤΕΙΑ, ΤΟΜΟΣ Β του Γιάννη Τριανταφύλλου

Γιάννης Κακαρώνης