Μια ομαδική ταφή στα χρόνια του πρώτου μισού του 19ου αιώνα, δίπλα στη βυζαντινή πυλίδα του πάνω κάστρου της Μυτιλήνης, αποδεικνύει τις τραγικές στιγμές για τους κατοίκους της πόλης κατά την επιδημία πανώλης που είχε πλήξει τη Μυτιλήνη. Και υπενθυμίζει την ιστορία του λεγόμενου θαύματος του νεομάρτυρα Αγίου Θεοδώρου του Βυζάντιου, που σήμερα Κυριακή 26 Μαΐου, τιμά η πόλη.

Σύμφωνα με όσα είναι γνωστά από ιστορικές πηγές, το 1832 επιδημία πανώλης μάστιζε τον πληθυσμό της Μυτιλήνης με πολλές εκατοντάδες νεκρούς. Οι κάτοικοι και μετά από οδηγίες που είχαν σταλεί από τους γιατρούς της Υψηλής Πύλης, είχαν εγκαταλείψει την πόλη μαζί και οι αρχές, ελπίζοντας ότι θα αποφύγουν τη μετάδοση της νόσου. Εξαίρεση οι κάτοικοι του οικισμού των Τούρκων μουσουλμάνων μέσα στο κάστρο της Μυτιλήνης που παρέμειναν εκεί, πιστεύοντας ότι θα προστατευτούν... από τα τείχη! Όταν άρχισαν να πεθαίνουν, μη μπορώντας να βγουν από τα τείχη και να θάψουν τους νεκρούς τους στα μεγάλα μουσουλμανικά νεκροταφεία της σημερινής Επάνω Σκάλας, φαίνεται ότι επέλεξαν έναν ελεύθερο χώρο πλάι στα τείχη της βυζαντινής πυλίδας που οδηγεί στο κάτω κάστρο στο ύψος του σημερινού επιθαλάσσιου πεσμένου πύργου.

Η ανασκαφή που πραγματοποιήθηκε στο σημείο αυτό, προκειμένου να ελεγχθεί η υποθεμελίωση των τειχών του βορειοανατολικού περιβόλου που η αναστήλωση του είναι υπό ολοκλήρωση, έφερε στο φώς αυτές τις ταφές που ταυτίζονται χρονολογικά με τις επιπτώσεις από την επιδημία της πανώλης.

Πρόκειται για ταφές και μάλιστα επάλληλες, πρόχειρες που δεν συνάδουν με τα έθιμα των μουσουλμάνων στον τρόπο αντιμετώπισης των νεκρών τους. Η ανασκαφή, όπως έχει πει ο Προϊστάμενος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λέσβου Παύλος Τριανταφυλλίδης, θα συνεχιστεί προκειμένου να τεκμηριωθεί και ιστορικά το σημαντικό αυτό για την ιστορία της πόλης γεγονός, και μάλιστα οστά έχουν αποσταλεί σε εξειδικευμένα εργαστήρια στο εξωτερικό προκειμένου να επιβεβαιωθεί η αιτία του θανάτου.

Όπως είναι γνωστό και αποδεικνύει την με κάθε τρόπο προσπάθεια των τοπικών αρχών να αντιμετωπίζουν την πανώλη με τον τεράστιο για την εποχή αριθμό νεκρών και τη διάλυση κάθε κοινωνικής οργάνωσης, ο Τούρκος Διοικητής της πόλης επέτρεψε την πραγματοποίηση της περιφοράς του λειψάνου του Αγίου Θεοδώρου γύρω από το Μητροπολιτικό ναό, σε κρύπτη του οποίου βρισκόταν κρυμμένο, παρά τις περί του αντιθέτου προτροπές των γιατρών κάποιοι από τους οποίους είχαν έρθει στη Μυτιλήνη από την Κωνσταντινούπολη. Η περιφορά του λειψάνου σαν σήμερα Κυριακή του παραλύτου πριν 192 χρόνια, θεωρείται ότι έσωσε την πόλη και τους ανθρώπους του νησιού από την επιδημία.

Πάντως ενδεικτικό του πανικού των τοπικών αρχών από της επιπτώσεις της επιδημίας είναι το γεγονός του ότι επέτρεψαν την περιφορά του λειψάνου ενός 21χρονου νεαρού άνδρα που είχε εκτελεσθεί δια απαγχονισμού το 1795, δηλαδή μόλις πριν 37 χρόνια. Και μάλιστα με την κατηγορία του αρνητή του Ισλάμ! Ο Διοικητής του νησιού βλέποντας ότι ο κόσμος πέθαινε, έδωσε την άδεια για συγκέντρωση των χριστιανών, τέλεση ιεράς αγρυπνίας και στη συνέχεια λιτάνευσης του Αγίου πλέον, που ξεχάστηκε ότι ήταν... προδότης του Ισλάμ!

192 χρόνια μετά ένα τυχαίο εύρημα θεωρείται ότι μπορεί να οδηγήσει και στην ιστορική τεκμηρίωση των επιπτώσεων της επιδημίας εκείνης και στα όσα είναι γνωστά μέσα από ιστορικές, θρησκευτικές, ενίοτε και... παραθρησκευτικές πηγές.