Ο προϊστάμενος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λέσβου, Παύλος Τριανταφυλλίδης, παραχώρησε συνέντευξη στον ραδιοφωνικό σταθμό του «Ν» στους 99 στα FM, παρουσιάζοντας τα σημαντικά έργα αποκατάστασης, αναστύλωσης, συντήρησης και ανάδειξης που υλοποιούνται στη Λέσβο, τη Λήμνο και τον Άη Στράτη, καθώς και τις δράσεις που φέρνουν πιο κοντά μαθητές και κατοίκους στην ιστορία και τον πολιτισμό της Λέσβου.

Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Λέσβου προχωρά σε σημαντικές παρεμβάσεις στην περιοχή της Επάνω Σκάλας, με στόχο την αποκατάσταση ιστορικών μνημείων και την ανάδειξη του πολιτιστικού και τουριστικού χαρακτήρα της περιοχής.

Η αποκατάσταση θα πραγματοποιηθεί και στις δύο πλευρές, τόσο από την πλευρά του Μεσαιωνικού Κάστρου της Μυτιλήνης, όσο και από την πλευρά του Καλαμαρίου, ώστε να αναδειχθεί η αίγλη των θαλάσσιων τειχών. Επιπλέον, υπάρχει πρόταση για την επαναχρησιμοποίηση αυτών των χώρων για τη δημιουργία ελεύθερων κολυμβητικών διαδρομών.

Η περιοχή της Επάνω Σκάλας αναβαθμίζεται σημαντικά, καθώς ο Δήμος Μυτιλήνης σχεδιάζει την αναμόρφωση της περιοχής των υγειονομικών καταστημάτων, ενώ η Εφορεία Αρχαιοτήτων εστιάζει στην ανάδειξη του Κάστρου. Η συνδυασμένη αυτή προσπάθεια αναμένεται να καταστήσει την Επάνω Σκάλα έναν σημαντικό τουριστικό προορισμό.

Στις αποθήκες Σαπλιτζά, υπάρχει ένας υπαίθριος χώρος, ο οποίος, με χρηματοδότηση από τον Δήμο Μυτιλήνης, θα μελετηθεί και θα διαμορφωθεί από την Εφορεία σε έναν ανοιχτό χώρο εκδηλώσεων, με ανεμπόδιστη θέα προς τη θάλασσα. Στόχος είναι η δημιουργία ενός πολυχώρου πολιτισμού, ενώ στα σχέδια περιλαμβάνεται και η κατεδάφιση των παλιών σφαγείων.

Η περιοχή της «χαβούζας», όπως αποκαλείται από τους κατοίκους, αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα με τη συσσώρευση στάσιμων υδάτων λόγω κακής εφαρμογής προηγούμενης μελέτης του Υπουργείου. Η Εφορεία Αρχαιοτήτων, σε συνεργασία με το Πολυτεχνείο του Μπάρι και το Τμήμα Ιστορίας Αρχιτεκτονικής, ετοιμάζει μελέτη αποκατάστασης, η οποία περιλαμβάνει την ανάδειξη της ρωμαϊκής φάσης μιας στοάς που βρίσκεται δίπλα στο επιθαλάσσιο τείχος της αρχαίας Προκυμαίας.

Η στοά αυτή αποτελούσε εμπορικό κέντρο της εποχής και σχεδιάζεται η αναστήλωσή της σε ύψος 8 μέτρων, με 4 μέτρα να βρίσκονται πάνω από την επιφάνεια του δρόμου. Το έργο αυτό θα λειτουργήσει ως τοπόσημο της περιοχής και θα ενταχθεί σε μελλοντικό πρόγραμμα βιώσιμης αστικής ανάπλασης, για το οποίο η Εφορεία θα είναι έτοιμη να υποβάλει πρόταση.

Εως το αρχαίο θέατρο

Η Αρχαιολογική Υπηρεσία προχωρά στην αποκατάσταση των επιθαλάσσιων τειχών, τα οποία ανήκουν στο Κάτω Κάστρο και βρίσκονται σε ερειπιώδη κατάσταση. Το έργο αφορά πάνω από 500 μέτρα τείχους και αποτελεί ένα τεράστιο εγχείρημα.

Παράλληλα, υλοποιείται ένα ακόμη σημαντικό έργο, το οποίο δεν είναι γνωστό στο ευρύ κοινό, καθώς ο χώρος παραμένει κλειστός. Πρόκειται για τον μεγάλο περίβολο ή αλλιώς τον περίφημο «Πύργο της Βασίλισσας», που αποτελεί το καθαυτό βυζαντινό τμήμα του κάστρου. Η Εφορεία Αρχαιοτήτων προγραμματίζει την αποκατάσταση και αναστήλωσή του, με το ύψος του να ξεπερνά τα 15 μέτρα. Διατηρούνται όλα τα πατώματα και οι όροφοι του μνημιακού αυτού ανακτορικού συγκροτήματος, το οποίο θεωρείται η «καρδιά» του κάστρου, καθώς εκεί διέμενε ο ηγεμόνας.

Στο πλαίσιο των εργασιών, θα γίνει και η αποκατάσταση της Οθωμανικής Πυριταποθήκης, ενός εξαιρετικού χώρου, που θα φιλοξενήσει εκδηλώσεις. Στο χώρο αυτό θα πραγματοποιηθεί η πρώτη προφεστιβαλική εκδήλωση του Φεστιβάλ Μολύβου, καθώς η ακουστική του είναι ιδιαίτερα αξιόλογη. Το Φεστιβάλ Μολύβου θα διεξαχθεί στις 11-12 Αυγούστου, και ο χώρος θα παρουσιαστεί για πρώτη φορά στο κοινό, ενώ παράλληλα θα βρίσκονται σε εξέλιξη εργασίες αποκατάστασης και αναστήλωσης.

Τέλος, ένα τρίτο, εξίσου σημαντικό έργο που εντάχθηκε στο πρόγραμμα αποκατάστασης, αφορά το αρχαίο θέατρο. Πρόκειται για την αναστήλωση της νότιας παρόδου, ένα έργο που θα αγαπηθεί από τους Μυτιληνιούς και τις Μυτιληνιές. Σε συνεργασία με Ιταλούς αρχιτέκτονες, που μελετούν τα αρχιτεκτονικά μέλη εδώ και έξι χρόνια, διαπιστώθηκε πως σώζεται σχεδόν ολόκληρη η είσοδος της νότιας παρόδου σε ύψος 8 μέτρων. Η αναστήλωσή της θα προσδώσει στο αρχαίο θέατρο μια επιβλητική εικόνα, η οποία σήμερα δεν είναι ορατή, καθώς το θέατρο εμφανίζεται ως ένας ερειπωμένος χώρος με ίχνη βράχων.

Στη συνέχεια, θα ακολουθήσουν μελέτες για τη βόρεια πάροδο, με την ελπίδα να εντοπιστούν τμήματά της, καθώς και τμήματα των εδωλίων από το κοίλο του θεάτρου. Εφόσον αυτό καταστεί εφικτό, θα εξεταστεί η δυνατότητα αποκατάστασης ορισμένων από τα μαρμάρινα εδώλια του αρχαίου θεάτρου.

Το κάστρο της Μυτιλήνης «εκπαιδεύει» τα παιδιά

Στο κάστρο Μυτιλήνης, υλοποιήθηκε ένα πρωτότυπο εκπαιδευτικό πρόγραμμα με τη συμμετοχή νηπιαγωγείων, δημοτικών και γυμνασίων του νησιού. Η ιστορία του κάστρου παρουσιάστηκε μέσα από θεατρικά και μουσικά δρώμενα, με ηθοποιούς και υψιφώνους σε συνεργασία με την Κορίνα Βουγιούκα, πρόεδρος του «Αρίωνα» που ξενάγησαν τα παιδιά στις ιστορικές διαδρομές του μνημείου συνοδεία λυρικών κομματιών από μεσαιωνικά μουσικά όργανα. Πάνω από 800 άτομα συμμετείχαν στο πρόγραμμα, το οποίο, όπως αναφέρθηκε, θα επαναληφθεί τον Αύγουστο του 2025 στο πλαίσιο της ολοκλήρωσης του έργου αποκατάστασης του Βόρειου Περιβόλου του κάστρου, από τη βυζαντινή πύλη έως τη βυζαντινή δεξαμενή και χρηματοδοτείται από το ταμείο ανάκαμψης. Μάλιστα το έργο αναμένεται να εγκαινιαστεί τον προσεχή Αύγουστο παρουσία της υπουργού Πολιτισμού.

Παράλληλα, προγραμματίζεται για τον Μάιο η δράση «Μπαμ-Μπουμ τα Κανόνια», ένα καινοτόμο εκπαιδευτικό παιχνίδι που συνδυάζει τεχνολογία και ιστορία, ενισχύοντας τη διάδραση των μαθητών με το μνημείο, στο πλαίσιο της συνεργασίας με τη διαχειριστική αρχή για το πρόγραμμα «Η Ευρώπη στην περιοχή μου». Μάλιστα για το πρόγραμμα θα δημιουργηθεί και ένα «μαγικό βιβλίο» με πρωταγωνίστρια τη Λόλα των τειχών, ένα σκυλάκι του κάστρου.

Εγκαίνια και για το Βαλιδέ Τζαμί

Ένα από τα πιο φιλόδοξα έργα της Εφορείας αφορά στο Βαλιδέ Τζαμί, ο μιναρές του οποίου αποκαταστάθηκε. Αφορά σε έναν από τους σπανιότερους μιναρέδες που σώζεται στον ελλαδικό χώρο που χρονολογείται στο 18ο αιώνα «και η Εφορεία μας αυτή τη στιγμή κάνει τις εργασίες αποκατάστασης της στέγης πάλι με χρήση ψηφιακών τεχνολογιών».

Στο τέλος Αυγούστου όταν και αναμένονται και τα εγκαίνια του κάστρου θα γίνουν και τα εγκαίνια του Βαλιδέ όπου θα δοθεί η δυνατότητα μέσα από εκθέματα που έχει συγκεντρώσει η εφορία όχι μόνο από τα δικά της μουσειακά αποθέματα αλλά και από μυτιληνιούς και μυτιληνιές που δώρισαν για τις ανάγκες της έκθεσης δικά τους ευρήματα από τη δική τους ιστορία τα οποία θα εκτεθούν για πρώτη φορά) στο μουσείο αυτό.

Το μουσείο θα έχει ένα πολύ ιδιαίτερο θεματικό χαρακτήρα και θα αξιοποιηθεί στο έπακρο την τεχνολογία με ειδικές εκπαιδευτικές δράσεις, και οδηγών ξενάγησης σε ελληνικά, αγγλικά και τουρκικά: «Ξεκινά με την κατάληψη της Μυτιλήνης από τους Οθωμανούς. Δείχνει τον τρόπο διαβίωσης των δύο μεγάλων κοινοτήτων χριστιανών και μουσουλμάνων από κοινά χρηστικά αγγεία, από τα όπλα, νομίσματα, τις διαβατήριες τελετές (γέννηση, βάπτιση, γάμος, θάνατος)».

Το μουσείο θα είναι ανοιχτό από το Σεπτέμβριο από το πρωί έως το μεσημέρι, κάτι που έχει γίνει γνωστό και στους γείτονες που ενδιαφέρονται για την ιστορία του τόπου που μοιράζονται Τούρκοι και Ελληνες.

Στο Αμπελικό

Μέχρι τον Σεπτέμβριο η Εφορεία θα έχει ολοκληρώσει την αποκατάσταση και την μόνιμη έκθεση του πύργου στο Αμπελικό, ένα πύργο Γατελούζικο του 14ου αιώνα: «Πάλι με τη χρήση ψηφιακών εφαρμογών θα δίνεται η δυνατότητα στους επισκέπτες μέσα από πέντε γλώσσες (ελληνικά, αγγλικά, γερμανικά, ιταλικά και τουρκικά) να δουν την περίοδο των Γατελούζων στο νησί της Λέσβου μέσα από τις οχυρώσεις και τους πύργους που υπάρχουν διάσπαρτοι στο νησί.

Παράλληλα η Εφορεία θα παρουσιάσει και το μοναδικό μουσείο Ρητίνης το οποίο έχει αφενός μια λαογραφική συλλογή. «Μέσα από ψηφιακές εφαρμογές θα παρουσιαστεί η επεξεργασία της Ρητίνης από την Οθωμανική κυριαρχία μέχρι και τον περασμένο αιώνα. Εκεί θα παρουσιάζεται η αρχαιολογική και η Βυζαντινή συλλογή που έχει το μουσείο». Πρόκειται για πέντε συλλογές σε ένα μουσείο: «Είναι κάτι που το περιμένουν και οι ντόπιοι του Αμπελικού, που έχουν μαζέψει και ο περίφημος πάτερ που έχει εκεί και φροντίζει το μουσείο και τον πύργο. Οπότε θα δοθεί δυνατότητα σε ένα απομονωμένο χωριό του Ολύμπου να γίνει προσβάσιμο και επισκέψιμο.

Μουσειακή συλλογή στον Μόλυβο

Η Εφορεία ολοκληρώνει έως τέλος Αυγούστου την αρχαιολογική συλλογή Μολύβου: «Τοποθετούμε αυτή την περίοδο τις βιτρίνες στην περίφημη πυρίτιδαποθήκη που βρίσκεται μέσα στο κάστρο της Μήθυμνας στην οποία ο επισκέπτης θα έχει τη δυνατότητα να δει τη Μήθυμνα από την απώτερη προϊστορία δηλαδή από το 1600 π.Χ. μέχρι και σήμερα το 19ο αιώνα μέσα από επιλεγμένα ευρήματα των αρχαίων νεκροπόλεων, των ιερών της αρχαίας Μήθυμνας των ταφικών εθίμων της βυζαντινής περιόδου διότι έχουμε βυζαντινά εκθέματα ] και της Οθωμανικής και παράλληλα θα τρέχουν και πολλές ψηφιακές εφαρμογές και πολλά παιχνίδια ψηφιακά για τα παιδιά

 Αξίζει να σημειωθεί ότι ολοκληρώθηκε η αποκατάσταση του δυτικού τομέα του προϊστορικού οικισμού της Πολιόχνης στη Λήμνο: «Εχουμε αναστηλώσει 2500 προϊστορικούς στίχους που αντιστοιχούν σε 80 οικοδομικές νησίδες της αρχαίας πόλης με την αίγλη αυτή που της άξιζε όταν την είχε και στα προϊστορικά χρόνια, το 3000 π.Χ.

Κάστρο της Μήθυμνας και Κάστρο Σιγρίου

Η Εφορεία Αρχαιοτήτων έχει ήδη εντάξει στο ΕΣΠΑ 2021-2027 και εκτελεί εργασίες για τη συντήρηση και ανάδειξη του Οθωμανικού Κάστρου Σιγρίου και του Κάστρου της Μήθυμνας.

Στη Μήθυμνα εκτελούνται εργασίες αποκατάστασης του βορειοανατολικού περιβόλου, που αποτελεί το πιο ευπαθές τμήμα του κάστρου. Η επισκεψιμότητα του μνημείου έχει μειωθεί σημαντικά, καθώς η βορειοανατολική πλευρά του βρίσκεται σε κρίσιμη κατάσταση και κινδυνεύει με κατάρρευση. Για λόγους ασφάλειας, η Εφορεία αναγκάστηκε να κλείσει μεγάλο τμήμα του κάστρου.

Η Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού ολοκλήρωσε με επιτυχία το έργο στερέωσης των βραχωδών πρανών, που αποτελούσε χρόνιο ζήτημα ασφαλείας, καθώς αποκολλήσεις βράχων έπεφταν στις αυλές των σπιτιών κάτω από το κάστρο.

Η βορειοανατολική πλευρά του κάστρου, η οποία εμφανίζει σοβαρά ρήγματα σε ύψος 12 μέτρων, αποκαθίσταται βάσει μελετών του Πολυτεχνείου Κρήτης, οι οποίες έχουν εγκριθεί από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο. Με την ολοκλήρωση των εργασιών, το μνημείο θα επαναλειτουργήσει πλήρως για το κοινό.

Επιπλέον, προβλέπεται η αποκατάσταση της σκηνής του θεάτρου Μολύβου, με στόχο την ασφαλή επαναλειτουργία του ως κέντρου πολιτιστικών εκδηλώσεων για ολόκληρο το νησί.

Οθωμανικό Κάστρο Σιγρίου

Το Οθωμανικό Κάστρο του Σιγρίου βρίσκεται σε πολύ κακή κατάσταση διατήρησης. Στο πλαίσιο των εργασιών αναστήλωσης, αποκαλύφθηκαν για πρώτη φορά σημαντικά οικοδομικά στοιχεία, μεταξύ των οποίων και το κέντρο διοίκησης του φρουρίου.

Οι εργασίες περιλαμβάνουν διαμόρφωση του εσωτερικού χώρου, ανάδειξη και στερέωση των υπόγειων θαλάμων, αποκάλυψη και συντήρηση οθωμανικών επιγραφών και αναπαραστάσεων πλοίων που βρέθηκαν στους σοβάδες, στερέωση του περιβόλου και αποκατάσταση των μεσαιωνικών τειχών και αναστήλωση της κεντρικής θύρας και των δύο ημικυκλικών πύργων

Το έργο, συνολικού προϋπολογισμού άνω των 3 εκατομμυρίων ευρώ, αναμένεται να ολοκληρωθεί σε τρία χρόνια. Χρηματοδοτείται από το ΕΣΠΑ της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου και αναμένεται να αναβαθμίσει την περιοχή, ενισχύοντας τη σύνδεση του κάστρου με το Απολιθωμένο Δάσος και το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Σιγρίου.

Στην αρχαία Άντισσα η Εφορεία ετοιμάζει μελέτες για το δεύτερο μεσαιωνικό Κάστρο της Λέσβου προς έγκριση στο ΚΑΣ για την αποκατάσταση του επιθαλάσσιου τείχους 400 μέτρων και θα αποκατασταθεί σε ύψος 12 μέτρων, «δεν θα είναι πια ένας ερειπιώνας. Εχουμε βρει οικιστικά συμπλέγματα 90 οικοδομικών νησίδων και 15 κύριων οδών». Μάλιστα είπε ότι ο εν λόγω βυζαντινός οικισμός, ο πρώτος στη Λέσβο θα είναι εφάμιλλος της πόλης του Μιστρά και θα μπορει να ενταχθεί ως μνημείο Παγκόσμια Κληρονομιάς της UNESCO.

Μάλιστα και στην Αρίσβη θα αναδειχτεί και ο σπουδαίος αρχαιολογικός χώρος, ως αρχαία πόλις-κράτος της Λέσβου, που θα συνδεθεί με την Καλλονή και το Ιερό της Κλοπεδής.