Με βαθιά αίσθηση ευθύνης απέναντι στην ιστορία και την πολιτιστική κληρονομιά του τόπου, ο Πολιτιστικός Σύλλογος Πλωμαρίου «Το Πόλιον» δημιούργησε το λεύκωμα και το ντοκιμαντέρ με τίτλο «Ξυλοναυπηγική παράδοση του Πλωμαρίου – Αφιέρωμα στους καραβομαραγκούς Δούκα Γιαμουγιάννη και Ανδρέα Λιόλιο», τιμώντας δύο εμβληματικές μορφές της παραδοσιακής ναυπηγικής που έφυγαν σχεδόν ταυτόχρονα το 2021.

Το έργο πέρα από μια ιστορική καταγραφή, αλλά μια βαθιά συγκινητική προσφορά μνήμης, γνώσης και πολιτιστικής ταυτότητας. Με τη σημαντική στήριξη της Γενικής Γραμματείας Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής και της Ποτοποιίας Πλωμαρίου Ισιδώρου Αρβανίτου, ο Σύλλογος καταθέτει έναν φόρο τιμής στους μαστόρους των ταρσανάδων και σε όλους όσοι συνέδεσαν τη ζωή και την τέχνη τους με τη θάλασσα και τα καΐκια.

Το Πλωμάρι ως λίκνο ξυλοναυπηγικής παράδοσης
Η ναυτοσύνη του Πλωμαρίου, που αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ναυτότοπους του Αιγαίου, αναπτύχθηκε ραγδαία από τον 18ο αιώνα και έφτασε στο απόγειό της με εμπορικό στόλο που αριθμούσε πάνω από 200 πλοία. Η τοπική γεωμορφολογία και η έλλειψη εύκολης χερσαίας πρόσβασης έστρεψαν τους κατοίκους στη θάλασσα, δημιουργώντας μια ναυτική και ναυπηγική παράδοση τριών αιώνων. Η συνοικία Ταρσανάς αποτέλεσε το επίκεντρο αυτής της παράδοσης, φιλοξενώντας οργανωμένους ταρσανάδες, απ’ όπου ξεπήδησαν τα περίφημα «περάματα» και τα ανθεκτικά καΐκια των Πλωμαριτών.

Οι δύο βασικές τεχνικές σχεδίασης των σκαριών –τα «μοδέλα» με τη σάλα και τα «μονόχναρα»– συνυπήρξαν για δεκαετίες, ενώ η ιδιαίτερη τεχνική των Γιαμουγιάννηδων με τα «μισομόδελα» καταγράφεται ως μοναδική στην αιγαιοπελαγίτικη παράδοση.

Ανάμνηση, καταγραφή και συνέχιση μιας ζωντανής κληρονομιάς
Το ντοκιμαντέρ και το λεύκωμα που παρουσιάζονται, περιλαμβάνουν σπάνιο οπτικοακουστικό υλικό, ιστορικά τεκμήρια, καθώς και τις υδατογραφίες και τα κείμενα του Πλωμαρίτη καπετάνιου – ζωγράφου Μανώλη Πιτσιλαδή, οι οποίες αποτυπώνουν με συγκινητική ευαισθησία τα σκαριά που αρμένιζαν από το Αιγαίο μέχρι τον Εύξεινο Πόντο και τη Μεσόγειο.

Το έργο εντάσσεται σε μια μακρά αλυσίδα πρωτοβουλιών του Συλλόγου «Το Πόλιον», όπως η Reggata του 2001, η αγορά του βιομηχανικού κτηρίου για Μουσείο Ναυτικής Τέχνης και Ναυπηγικής Παράδοσης, καθώς και η υιοθέτηση του παραδοσιακού καϊκιού «Άγιος Νικόλαος», αναγνωρισμένου ως τεκμήριο πολιτιστικής κληρονομιάς από το Υπουργείο Πολιτισμού.

Η ναυτοσύνη ως στοιχείο της ταυτότητας και της οικονομικής ανάτασης
Όπως επισημαίνει στο αφιέρωμα ο πρόεδρος του Ινστιτούτου Προστασίας Ναυτικής Παράδοσης, Χάρης Τζάλας, η προστασία του ξύλινου παραδοσιακού ελληνικού σκάφους είναι όχι μόνο ζήτημα μνήμης αλλά και προοπτικής:

«Η συνέχιση της ναυπήγησης και του ταξιδιού του ελληνικού ξύλινου παραδοσιακού πλοιαρίου μπορεί να αποδειχθεί ωφέλιμη για την ελληνική οικονομία. Τα καρνάγια μπορούν να επανδρωθούν, ο τουρισμός να εμπλουτιστεί, η Ελλάδα να ξαναγίνει η χώρα που ακουμπά στη θάλασσα.»

Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Πλωμαρίου κλείνει το αφιέρωμά του με την υπόσχεση να συνεχίσει ακούραστα την προσπάθεια για τη διάσωση, ανάδειξη και αναβίωση της ξυλοναυπηγικής παράδοσης, τιμώντας τη μνήμη των Δούκα Γιαμουγιάννη, Ανδρέα Λιόλιου και όλων των μαστόρων του Πλωμαρίου που συνέδεσαν τη ζωή τους με την τέχνη και τη θάλασσα.