Η Ευδοκία Κουρσουμπά είναι ένα από εκείνα τα νέα παιδιά που κάνουν τον τόπο τους περήφανο. Κατάγεται από τη Λέσβο και το 2017, τη χρονιά του μεγάλου σεισμού, παρά τις δυσκολίες και τις ανατροπές των Πανελλαδικών Εξετάσεων, πέρασε με άριστους βαθμούς στο Τμήμα Φυσικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Σήμερα, λίγα χρόνια αργότερα, η ίδια συμμετέχει σε μια ερευνητική ομάδα που πραγματοποίησε μια διεθνώς πρωτοποριακή ανακάλυψη, τον εντοπισμό οκτώ νέων βαρυτικών κυμάτων μέσω τεχνητής νοημοσύνης.

Η Ευδοκία, αφού ολοκλήρωσε τις βασικές σπουδές της στη φυσική, επέλεξε την εξειδίκευση στην αστρονομία, έναν κλάδο που, όπως λέει, της προσέφερε τη δυνατότητα να συνδυάσει το θεωρητικό υπόβαθρο με την παρατηρησιακή έρευνα για το σύμπαν. Η μεγάλη της ευκαιρία ήρθε όταν εντάχθηκε σε μια ερευνητική ομάδα στο ΑΠΘ για την πτυχιακή της εργασία, υπό την καθοδήγηση του καθηγητή Νικόλαου Στεργιούλα.

Τι είναι τα βαρυτικά κύματα;

«Για να καταλάβουμε τα βαρυτικά κύματα», μας εξηγεί η Ευδοκία, «πρέπει πρώτα να αναθεωρήσουμε την έννοια της βαρύτητας όπως την ξέρουμε». Μέχρι πρόσφατα, η βαρύτητα ερμηνευόταν ως μια δύναμη ανάμεσα σε δύο σώματα, σύμφωνα με τον Νεύτωνα. Όμως, ο Αϊνστάιν έδωσε μια εντελώς διαφορετική διάσταση με τη θεωρία της σχετικότητας: η βαρύτητα δεν είναι δύναμη, αλλά καμπύλωση του χωροχρόνου. Αν φανταστούμε το σύμπαν σαν ένα σεντόνι, τότε τα μαζικά σώματα όπως οι πλανήτες δημιουργούν «βαθουλώματα» πάνω του – εκεί που κινείται και κάθε άλλο σώμα.

Τα βαρυτικά κύματα είναι μικροσκοπικές ρυτιδώσεις σε αυτό το «σεντόνι», που προκαλούνται από βίαια κοσμικά φαινόμενα, όπως η σύγκρουση μαύρων τρυπών. Πρόκειται για κύματα που διαδίδονται με την ταχύτητα του φωτός, κουβαλώντας πληροφορία από τα βάθη του σύμπαντος.

Η παγκόσμια πρωτιά του ΑΠΘ

Το σημαντικότερο, όμως, είναι το πώς η ομάδα του ΑΠΘ κατάφερε να εντοπίσει νέες περιπτώσεις βαρυτικών κυμάτων. «Η πρώτη επιβεβαιωμένη ανίχνευση έγινε μόλις το 2015. Εμείς αξιοποιήσαμε την τεχνητή νοημοσύνη για να αναπτύξουμε έναν καινούριο κώδικα,  που βασίζεται στη μηχανική μάθηση», εξηγεί η Ευδοκία.

Ο κώδικας αυτός κατάφερε όχι μόνο να αναγνωρίσει ήδη γνωστά σήματα βαρυτικών κυμάτων, αλλά και να φέρει στο φως οκτώ νέες, μη καταγεγραμμένες μέχρι σήμερα ανιχνεύσεις. Πρόκειται για ένα διπλό επιστημονικό επίτευγμα: καινοτομία στον τρόπο ανάλυσης των δεδομένων, αλλά και επέκταση της γνώσης μας για το τι συμβαίνει στο βαθύ διάστημα.

Από την πτυχιακή στη μεγάλη έρευνα

Η συμμετοχή της Ευδοκίας στο ερευνητικό έργο ξεκίνησε στο πλαίσιο της πτυχιακής της εργασίας και διήρκησε σχεδόν δύο χρόνια. Όπως λέει, «η έρευνα είναι ένα ταξίδι χωρίς εγγυημένο προορισμό. Δεν ξέρεις αν θα βρεις αυτό που ψάχνεις – μπορεί να μην βρεις τίποτα, ή να βρεις κάτι συγκλονιστικό».

Το έργο της ομάδας δεν σταματά εδώ. Στόχος είναι να επεκταθεί η λειτουργία του κώδικα ώστε να μπορεί να εντοπίζει κύματα από άλλες πηγές, όπως αστέρες νετρονίων ή συγχωνεύσεις με διαφορετικές μαζικές αναλογίες, και να βελτιωθεί η αντιμετώπιση του «θορύβου», δηλαδή των παρεμβολών που δυσκολεύουν την αναγνώριση των σημάτων.

Το μέλλον ανήκει στους τολμηρούς

Το επόμενο βήμα για την Ευδοκία είναι η συνέχιση των σπουδών της σε μεταπτυχιακό επίπεδο, με κατεύθυνση την υπολογιστική αστροφυσική, έναν τομέα αιχμής που συνδυάζει φυσική, προγραμματισμό και τεχνητή νοημοσύνη.

Παράλληλα, η ίδια συμμετέχει και σε δράσεις διάδοσης της επιστήμης, προσπαθώντας να φέρει την αστρονομία πιο κοντά στους νέους, ακόμα και σε νησιά όπως η Λέσβος. «Η αστρονομία είναι μαγική. Και τα παιδιά με τη φαντασία τους μπορούν να εμπνευστούν βαθιά», λέει με χαμόγελο.

Σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία, η Ευδοκία Κουρσουμπά δεν είναι απλώς ένα κορίτσι από τη Λέσβο. Είναι μία νέα επιστήμονας που συμβάλλει ενεργά στο να κατανοήσουμε λίγο καλύτερα το σύμπαν. Και αυτό, είναι αρκετό για να μας κάνει όλους περήφανους.