του ΣΤΡΑΤΗ ΜΠΑΛΑΣΚΑ*

«Πάλι τα ίδια και τα ίδια, θα μου πεις, φίλε.

Όμως τη σκέψη του πρόσφυγα τη σκέψη του αιχμάλωτου τη σκέψη

του ανθρώπου σαν κατάντησε κι αυτός πραμάτεια

δοκίμασε να την αλλάξεις, δεν μπορείς.».

Κάπως έτσι, γιατί τη σκέψη του πρόσφυγα δεν μπορείς να την αλλάξεις καταπώς λέει ο χωριανός μας ο Γιώργος Σεφέρης, βρεθήκαμε σήμερα εδώ, στη σκιά της Μάνας όλων μας. Της Μικρασιάτισσας Μάνας. Της μάνας που μεγάλωσε το ορφανεμένο όνειρο της Ελλάδας και πρόσφερε τα παιδιά της, το νου, την καρδιά και την ψυχή της στο ξαναγέννημα της πατρίδας.

Βρεθήκαμε εδώ, 100 χρόνια μετά από εκείνον το Σεπτέμβρη, εμείς τα προσφυγικά σωματεία της Λέσβου μέλη της Ομοσπονδίας Προσφυγικών Σωματείων Ελλάδας, παιδιά κι εγγόνια προσφύγων που φτάσανε στις ακτές ετούτου του νησιού ορφανεμένοι, ματωμένοι, πεινασμένοι, γυμνοί κι ανέστιοι να αποδώσουμε την πρέπουσα τιμή στην ιερή μνήμη των προγόνων μας. Αλλά και στη μνήμη όλων όσοι έστρεξαν με οποιονδήποτε τρόπο να τους συνδράμουν.

Συγκεντρωθήκαμε με τη ματιά μας να πέφτει καρσί, στις «αμμουδιές του Ομήρου» για να βροντοφωνάξουμε ότι θυμόμαστε. «Καχρ ολσούν σεμπέπ ολανλάρ» σαν που λέγαν στα σπίτια μας οι παππούδες μας κι οι γιαγιάδες μας. «Ανάθεμα σε αυτούς που έφταιξαν» πάει να πει ετούτο.

Και εμείς ξέρουμε τον αίτιο του ξεριζωμού, η ιστορία έχει γραφτεί και δεν μπορεί να ξαναγραφεί όσο κι αν κάποιοι ελπίζουν στην αναθεώρηση της και πασχίζουν να το κάνουν. Ακόμα και αν σε αυτήν την κατεύθυνση επιστρατεύεται και ο Άρειος Πάγος «αθωώνοντας» τους καταδικασμένους πρωταίτιους της Καταστροφής. Εμείς όμως ΞΕΡΟΥΜΕ, γιατί μεγαλώσαμε σε σπίτια που δεν είχαν παραμύθια με πρίγκιπες αλλά σπίτια κι ανθρώπους σε πατρίδες που σαν αυτές δεν έχει άλλες πουθενά. Και σαν τελειώναν τα παραμύθια δεν ακούσαμε ποτέ πως «ζήσαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα». Μόνο σκούπιζαν βιαστικά τα μάτια τους αυτοί που μας τα ιστορούσαν.

Βρεθήκαμε εδώ, τιμώντας τη μνήμη όλων όσοι ήρθαν αλλά και αυτών που έμειναν πίσω παντοτινοί φρουροί της παρουσίας του Ρωμαίικου στη μία Μικρασία. Από τον Πόντο ως την Αττάλεια κι από την Καισάρεια ως τη Σμύρνη, στην πατρίδα της ψυχής μας που υπέστη από το 1908 ως το 1923 μια ανείπωτη γενοκτονία.

Επιμένουμε λοιπόν να διεκδικούμε:

Την πλήρη και χωρίς αστερίσκους και επιμέρους απόπειρες υποτίμησης αναγνώριση της γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικρασίας από το Οθωμανικό κράτος ως μέρος  βάρβαρου προγράμματος εθνοκάθαρσης που εφαρμόστηκε από το Σουλτανάτο, τους Νεότουρκους και τους Κεμαλιστές.

Τη δημιουργία σε όλη την Ελλάδα χώρων μνήμης και μελέτης του προσφυγικού Ελληνισμού.

Εδώ στη Λέσβο απαιτούμε την ολοκλήρωση της απαλλοτρίωσης της τελευταίας προσφυγικής οικίας στη Σκάλα Λουτρών και την αναστήλωση της ώστε να συνδεθεί με το εκεί Μουσείο Μικρασιατικής Μνήμης ως ενιαίος χώρος.

Διεκδικούμε την αγορά ή με όποιον άλλο τρόπο απόκτηση του τούρκικου παρθεναγωγείου της Επάνω Σκάλας που αντί να αποδοθεί στους πρόσφυγες της Μικρασίας πέρασε σε ιδιώτες. Να ανακαινισθεί και να αποδοθεί  στην τοπική κοινωνία ως Κέντρο Μικρασιατικού Πολιτισμού με παράρτημα στο χαμάμ της Καλλονής.

Ζητάμε την απόδοση της αδιάθετης ακόμα ανταλλάξιμης περιουσίας εκεί όπου ανήκει. Στους πρόσφυγες και τους απογόνους τους. Με τη χρηματοδότηση του μεγάλου μουσείου της Μικρασίας στα προσφυγικά της Λεωφόρου Αλεξάνδρας στην Αθήνα,  με την καθιέρωση υποτροφιών, τη χρηματοδότηση φορέων και δράσεων διατήρησης της ιστορικής μνήμης. Η αδιάθετη ανταλλάξιμη περιουσία, η πληρωμένη και εξοφλημένη με το αίμα των προγόνων μας αδιάθετη ακόμα περιουσία δεν μπορεί 100 χρόνια μετά να αποτελεί περιουσιακό στοιχείο της Κτηματικής Εταιρείας του Δημοσίου, του ΤΑΙΠΕΔ και το χειρότερο όλων εγγύηση κάποιου υπερταμείου σε κάποιο Ευρωπαϊκό οργανισμό.

Να χρηματοδοτήσει τη διατήρηση με μνημεία και κάθε άλλο τρόπο όπως ευρύ πρόγραμμα ονοματοδοσιών οδών, πλατειών και εκδόσεων, ζωντανής της μνήμης των μικρασιατικών πατρίδων και της προσφυγιάς σε όλα τα χωριά της Λέσβου. Όπου έζησαν πρόσφυγες, παντού όπου χτίστηκαν προσφυγικοί συνοικισμοί.

Ζητάμε τη δημιουργία μεταπτυχιακού τμήματος μικρασιατικών σπουδών στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου και έδρας Μικρασιατικών Σπουδών στα τμήματα Ιστορίας της χώρας.

Μικρασιάτισσες και Μικρασιάτες, πατριώτισσες και πατριώτες.

100 χρόνια μετά της γενοκτονία των Ελλήνων χριστιανών της Μικρασίας ας επιμείνουμε στην ανάγκη να διατηρηθεί άσβεστο το καντηλάκι στη μνήμη των προγόνων μας. Ένα καντηλάκι πίστης στην ειρήνη και στα καλά της. Η ειρήνη και ο σύγχρονος πολιτισμός όμως, δεν είναι αποδοχή ως αναγκαίο κακό της προκλητικότητας του νεοσουλτάνου Ερντογάν. Αντίθετα δεν μπορεί να μην περιλαμβάνει και το δικαίωμα της ειρηνικής επιστροφής στην προγονικές εστίες. Στη δικαίωση 100 χρόνων προσφυγιάς.

Και σαν ένας άλλος Αλεξανδρινός Καβάφης σας ρωτήσει αν κάποτε θα ξαναγεμίσουν, τα άδεια κοχύλια θεάτρων της γης της Ιωνίας, μην αποκριθείτε «Μπορεί, την ώρα του θανάτου».

Πιστεύουμε στην Ανάσταση. Σήμερα 100 χρόνια μετά ας επιμείνουμε πως πιστεύουμε σε αυτήν.

Στη σκιά του αγάλματος της Μικρασιάτισσας Μάνας, μέρα σημαδιακή, με το νου στους προγόνους μας τα αναφαίρετα αδικαίωτα δικαιώματα τους, τους χαμένους για πάντα εκατοντάδες χιλιάδες συμπατριώτες μας, δηλώνουμε περήφανοι για ότι κάναμε για την πατρίδα, ό,τι δώσαμε σε αυτήν, περήφανοι για την προσφυγική μας καταγωγή.

Και επαναλαμβάνουμε το Ομηρικό «Έσεται γαρ ημάς νόστιμον ήμαρ».

Πατριώτισσες και πατριώτες.

Να ναι καλό το ταξίδι της επιστροφής.

*Πρόκειται για την ομιλία που εκφωνήθηκε στην εκδήλωση για τα 100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή στο άγαλμα της Μικρασιάτισσας Μάνας στη Μυτιλήνη στις 18.9.2022 εκ μέρους των Συλλόγων: Σύλλογος Μικρασιατών Σκάλας Λουτρών «το Δελφίνι»,  Ένωση Μικρασιατών Δυτικής Λέσβου, Σύλλογος κατοίκων συνοικιών Κουλμπάρας και Κιόσκι Μυτιλήνης «το κιρκινέτσι»