Όταν, στη δεκαετία του ’50, ο οραματιστής κοινωνιολόγος, Μιχάλης Γούτος, σύστηνε την Λέσβο στην παγκόσμια κοινότητα ως τόπο γαλήνιο και ανόθευτο, ιδανικό για πνευματική και καλλιτεχνική δημιουργία, η υποδοχή που έλαβε ήταν πραγματικά θεαματική: διεθνείς θερινές ακαδημίες τεχνών και γραμμάτων, λαμπερές προσωπικότητες της διανόησης και του κινηματογράφου, εκπαιδευτικά ιδρύματα διεθνούς κύρους κατέκλυζαν τα λιθόστρωτα καλντερίμια του Μολύβου τα χρόνια του ‘60, τότε που τα νησιά ερήμωναν από την μετανάστευση.

Η πρωτοπόρος παρουσία του χαρισματικού Μιχάλη Γούτου, ο οποίος θεμελίωσε την ιδέα του τουρισμού με κέντρο τον πολιτισμό και τις Τέχνες αποτέλεσε παράδειγμα καινοτομίας, όχι μόνο για την εποχή του, αλλά και για το ζωντανό παρόν. Εργάστηκε σκληρά και φινετσάτα για την χάραξη μιας στρατηγικής που, από την μια, αναγνώριζε τον/ην ταξιδιώτη ως πρόσωπο που αποζητά την ανάταση, και, από την άλλη, τους μόνιμους κατοίκους με άμεσες και επείγουσες ανάγκες διαβίωσης.

Το τελευταίο είχε ως απόδειξη την δημιουργία της Τουριστικής Εταιρείας Λέσβου στην οποία, τότε, όλοι οι κάτοικοι της Μήθυμνας ήταν μέτοχοι. Με την λυρική αύραμιας άλλης εποχής, αναζητήσαμε στο σήμερα, διαμέσου μιας πολυμεθοδικής επιστημονικής προσέγγισης, την σχετικά ανεξερεύνητη ομορφιά κληρονομιάς στα μεγάλα νησιά που απλώνονται στο βορειο-ανατολικό άκρο του αιγαίου πελάγους: Λέσβος, Λήμνος, Χίος, Σάμος, Ικαρία.

Τα δύο συγκριτικά πλεονεκτήματα των νησιών του βορείου Αιγαίου είναι: α) η χωρική διασπορά των μνημείων, των αρχαιολογικών χώρων, της αρχιτεκτονικής και της πολιτισμικής κληρονομιάς, και β) η ισόρροπη σχέση μεταξύ περιβάλλοντος και κοινωνίας που αποπνέει στους επισκέπτες και τις επισκέπτριες μια αίσθηση αυθεντικότητας, ζωντάνιας και ουσιαστικής σύνδεσης με το τοπίο και την τοπική κουλτούρα.

Η μελέτη διεξάγεται στο πλαίσιο υλοποίησης της πράξης «Διαπεριφερειακός Ψηφιακός Μετασχηματισμός Αιγαίου Αρχιπελάγους στον Πολιτισμό και Τουρισμό» και για τη δράση Δίκτυο Τέχνης και Συμμετοχικής Δράσης [e-AegeanCoultour- Art&ActionNetwork] με επιστημονικό υπεύθυνο του έργου τον Καθηγητή Δημήτρη Παπαγεωργίου και υπεύθυνη της δράσης την Καθηγήτρια Αναστασία Ζήση, μέλη Δ.Ε.Π.του Πανεπιστημίου Αιγαίου.

Μέσω της στενής συνεργασίας με τους τοπικούς συλλόγους και τα τοπικά συμβούλια έγινε καταγραφή όλων των κοινοτήτων των μεγάλων νησιών του βορείου Αιγαίου ως προς τα πιο σημαντικά στοιχεία του πολιτισμού τους, υλικά και άυλα, με στόχο την διαφύλαξη τους και την ενεργοποίηση των μόνιμων κατοίκων για την ανανέωση και την προβολή τους.

Η αρχιτεκτονική πολιτισμική κληρονομιά της περιφέρειας του βορείου Αιγαίου είναι εξαιρετικά πλούσια και σε αυτήν συγκαταλέγονται τα αρχοντικά σπίτια, οι παραδοσιακοί οικισμοί, τα εναπομείναντα στοιχεία του βιομηχανικού πολιτισμού (ελαιοτριβεία, βυρσοδεψία, σαπωνοποιία, κ.α.) όπως και η κληρονομιά των μνημείων και των αρχαιολογικών χώρων,η οποία είναι εντυπωσιακά διάσπαρτη στο σύνολο της κλίμακας των νήσων.

Οι περιηγήσεις στις διαδρομές του πολιτισμού της σπουδαίας και της ανεκτίμητης κληρονομιάς εμπλουτίζονται μέσω της σύγχρονης καλλιτεχνικής δημιουργίας και των καλλιτεχνικών γιορτών που έχουν θεσμοθετηθεί τα τελευταία χρόνια με ιδιαίτερη επιτυχία στη Λέσβο (Θερινή Ακαδημία Κλασικής Κιθάρας), την Χίο (Φεστιβάλ Η Ελληνική Μούσα), τη Λήμνο (Θέατρο Ντοκουμέντα Παράλληλος 25), την Σάμο (Φεστιβάλ Νέων Καλλιτεχνών Schwartz).

Αντλώντας τις θεματικές τους μέσα από την τοπική ιστορία, τις προφορικές μαρτυρίες, τα συλλογικά τραύματα αλλά και τα σύγχρονα θέματα διανοίγουν νέους ορίζοντες κατανόησης και φαντασίας.

Οι καλλιτεχνικές δυνάμεις του σήμερα συνηχούν με τις τέχνες του παρελθόντος, όπως της παραδοσιακής αγγειοπλαστικής, της ξυλογλυπτικής, της υφαντικής που με τα τεχνουργήματα τους σφραγίζουν την ταυτότητα των κοινοτήτων τους, όπως στις κοινότητες της Αγιάσου και του Μανταμάδου.

Το αυθύπαρκτο φυσικό κάλλος των νησιών του βορείου Αιγαίου αναβλύζει θεραπευτικά νερά μοναδικά στην σύνθεση τους και τις ευεργετικές τους ιδιότητες.

Έξι τουλάχιστον ιαματικές πηγές, αναγνωρισμένες μέσω ΦΕΚ, προσφέρουν την ίαση στους/ις ταξιδιώτες που αναζητούν φροντίδα και θεραπεία ενώ η θεραπευτική ενέργεια διάχυτη της Ικαρίας και πιο οργανωμένης στο κέντρο διαλογισμού στην Ερεσό ολοκληρώνουν την εμπειρία της αναζήτησης σε τόπους αυθεντικούς, που δεν έχουν εκτεθεί, ακόμη, στη βία της τουριστικής εκμετάλλευσης και της αλόγιστης ανάπτυξης.

Ωστόσο, ο δρόμος για την δημιουργία ποιοτικών νησιών στο βόρειο Αιγαίο είναι μακρύς καθώς απουσιάζει μια ολοκληρωμένη στρατηγική τουριστικής ανάπτυξης με πολιτικό όραμα, εξειδικευμένης ανά τύπο περιοχής που θα ανταποκρίνεται στα νέα γούστα και τις νέες προτιμήσεις των ταξιδιωτών και θα στοχεύει στην αληθινά βιώσιμη προσέγγιση της φύσης και των στοιχείων της, των ανθρώπων και των έργων τους.

Η καλλιέργεια και εγκατάσταση μιας νέας κουλτούρας στις επιχειρήσεις τουρισμού και όλων των σχετικών συνδεδεμένων κλάδων που θα επιδιώκει την υψηλή ποιότητα των υπηρεσιών, των προϊόντων και την ανάπτυξη καινοτόμων δράσεων συνιστά ύψιστη προτεραιότητα που προϋποθέτει ένα στιβαρό πολιτικό όραμα και δέσμευση.

Μια αλυσίδα ποιότητας όλων των επιπέδων που ξεκινά από την στιγμή της άφιξης μέχρι το ατένισμα του αποχαιρετισμού οφείλει να γίνει για τον/ήν ταξιδιώτη ένα έργο τέχνης.