Άραγε ποιος είναι άξιος να βρει απόκριση στην απορία που κάθε χρόνο, αρχή νέας σχολικής χρονιάς, αναδύεται από εκπαιδευτικούς, μαθητές και γονείς: γιατί το εκπαιδευτικό-μας σύστημα περνά παρατεταμένη κρίση; Γιατί τόσες έρευνες και τόση βιβλιογραφία γύρω από τις επιστήμες της αγωγής, με τα εκρηκτικά αποτελέσματα και συμπεράσματά τους δεν δίνουν λύση στο να γίνει το σχολείο δώρημα ζωής σε μαθητές και μαθήτριες;

Μιλούμε για την εκπαίδευση του καιρού-μας και γι' αυτή πολλές φορές λέμε μισές αλήθειες. Ωστόσο, δεν πρέπει να λησμονούμε πως κάθε καιρός, όσον αφορά στην εκπαίδευση και την Παιδεία, έχει τις δικές-της αλήθειες που, κι αυτές ήταν μισές όταν λέγονταν, μολονότι φωτισμένοι εκπαιδευτικοί διακατέχονταν από την αγωνία και τον προβληματισμό για το τι σχολείο ήθελαν στην εποχή τους.

Ανήσυχοι δάσκαλοι καθώς ήταν, προσπαθούσαν να διορθώσουν τα κακώς κείμενα του εκπαιδευτικού συστήματος. Λαμπρές φυσιογνωμίες δάσκαλων άφησαν εποχή στα εκπαιδευτικά πράγματα: Αλέξανδρος Δελμούζος, Δημήτριος Γληνός, Ειρήνη Λασκαρίδου, Ρόζα Ιμβριώτη, Μίλτος Κουντουράς, Ευάγγελος Παπανούτσος, Θεόφραστος Γέρου· όλοι-τους είχαν στέρεο και ουσιώδη παιδαγωγικό στοχασμό.

Στους χαλεπούς καιρούς που ζούμε δεν χωρά αμφιβολία ότι, το εκπαιδευτικό σύστημα δεν πλάθει πια την Παιδεία και τον πνευματικό πολιτισμό που οφείλει να δίνει στα παιδιά-μας: το κύρος και η αυθεντία του δασκάλου έχουν χαθεί, οι μαθητές βρίσκονται σε διαρκή σύγχυση, βαριούνται το σχολείο, οι επιλογές για το μέλλον-τους είναι χρησιμοθηρικές, η μόρφωσή τους είναι μόνο ετερόφωτη κι όχι αυτόφωτη.

Δεδομένης αυτής της κατάστασης καταλαβαίνει κανείς εύκολα πόσο αποτυχημένες είναι οι «εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις», που κάθε Υπουργός Παιδείας όταν ανεβαίνει στο θώκο-του νομίζει πως κάνει.

Πριν λίγες ημέρες, σε εκπαιδευτικό site, αντικυβερνητικό (βλέπετε ακόμα και στην εκπαιδευτική ενημέρωση δεν μπορούμε να ξεφύγουμε από τις πέδες της κομματοκρατίας· βέβαια, να πω και ετούτο: η εκπαιδευτική ενημέρωση έχει και το κυβερνητικό-της στήριγμα), σε αντικυβερνητικό εκπαιδευτικό, λοιπόν, site διάβασα την οργή πολλών δασκάλων που, σε επιμορφωτική συνάντηση, σχολική σύμβουλος προσκάλεσε ακαδημαϊκό ομότιμο καθηγητή του ΕΚΠΑ, ο οποίος στην εισήγησή του ευθέως, ορθά κοφτά όπως έλεγαν οι παλαιότεροι, υποστήριξε ότι η κύρια αιτία υποβάθμισης της Δημόσιας Εκπαίδευσης είναι η απουσία αξιολόγησης των εκπαιδευτικών.

Αρκετοί από τους συμμετέχοντες σ’ αυτήν την επιμορφωτική συνάντηση, αποχώρησαν διαμαρτυρόμενοι για τη θρασύτητα όπως υποστηρίζουν του εν λόγω ακαδημαϊκού δασκάλου.

Μια πρώτη ανάγνωση αυτής της θέσης, πράγματι, προκαλεί θυμό. Και μάλιστα δεν μπορεί να λέγεται με τόσο ωμό τρόπο. Είναι ακραία και εξευτελιστική για κάθε εκπαιδευτικό.

Όμως, η αξιολόγηση που γι’ αυτή τόσο κόπτεται το σημερινό και το χθεσινό ΥΠΑΙΘ να εφαρμόσει, είναι μια πραγματικότητα. Αξίζει κανείς να σκεφτεί το εξής γεγονός και θα συμφωνήσει πιστεύω μαζί-μου, γιατί είναι επιτακτική η ανάγκη διαρκώς να αξιολογούμαστε εμείς οι εκπαιδευτικοί για τη διδακτική και την παιδαγωγική-μας επάρκεια, επάρκεια που δεν αποκτήσαμε μόνο όταν πήραμε ένα πτυχίο μιας παιδαγωγικής ή μιας καθηγητικής σχολής, αλλά επάρκεια την οποία συνεχώς οφείλουμε να έχουμε μέσω των επιμορφώσεων και της συχνής τριβής-μας με τη βιβλιογραφία των επιστημών της αγωγής.

Ευθύς αμέσως έρχομαι στο γεγονός της απουσίας αξιολόγησης. Νομίζω ότι αξίζει την προσοχή μας: από το 1981, όταν καταργήθηκε η αξιολόγηση των εκπαιδευτικών, μέχρι σήμερα διορίστηκαν, δίδαξαν σε σχολεία και συνταξιοδοτήθηκαν χιλιάδες εκπαιδευτικοί που, ουδέποτε, αξιολογήθηκαν!

Προς τούτοις, με βάση την άκρως προβληματική ανεπάρκεια του εκπαιδευτικού-μας συστήματος, μέρος του οποίου είμαστε και οι εκπαιδευτικοί, επιτακτική νομίζω πως είναι η ανάγκη να βρεθεί η χρυσή τομή όπου η αξιολόγηση δεν θα είναι ένας όρος που, όταν ακούγεται, θα προκαλεί την αμφιθυμία των εκπαιδευτικών: άλλοτε να τη θέλουμε κι άλλοτε να μην τη θέλουμε.

Η αξιολόγηση χρειάζεται να γίνει με δίκαιο και λειτουργικό τρόπο, με σοβαρές διαρκείς επιμορφώσεις, μέσα στη σχολική τάξη, όπου ο σχολικός σύμβουλος θα κάνει δειγματικές διδασκαλίες και θα συν-διδάσκει με τον διδάσκοντα εκπαιδευτικό. Ο θεσμός του σχολικού συμβούλου δεν μπορεί να είναι γραφειοκρατικός, στα γραφεία των Διευθύνσεων της Πρωτοβάθμιας και της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης.

Το σημερινό σχολείο για να βγει από την κρίση-του χρειάζεται εκπαιδευτικούς με αυθεντία και κύρος ουσιαστικό κι όχι τυπικό· εκπαιδευτικούς που πάνε ενάντια στην καθημερινή ρουτίνα και την ψυχρή διδασκαλία, εκπαιδευτικούς με ενθουσιασμό και αγάπη γι’ αυτό που διδάσκουν. Κι όπως σε κάθε ιστορική περίοδο το σχολείο περνούσε την κρίση-του και εκπαιδευτικοί ήταν έκείνοι που δημιουργικά το κάλλυναν, έτσι και σήμερα υπάρχουν οι εκπαιδευτικοί που πάνε ενάντια στα ενοχλητικά ζιζάνια όταν αυτά κατακαίνε τον ενθουσιασμό και την αγάπη τους για αυτό που διδάσκουν.

Σημαντική συνεισφορά στη συζήτηση για την κρίση που περνά το σχολείο αποτελεί η συνέντευξη του Σταύρου Ζουμπουλάκη, συγγραφέα, πρόεδρου του Εφορευτικού Συμβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης Ελλάδος και επί χρόνια εκπαιδευτικού στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, συνέντευξη που δημοσιεύθηκε πριν τρία χρόνια (2020) στο βιβλίο-του, με τίτλο: Έντεκα συνεντεύξεις. Συζητώντας με τον Στρατή Μπουρνάζο, εκδ. Πόλις.

Σ’ αυτή τη συνέντευξη ο Σταύρος Ζουμπουλάκης κάνει λόγο για το κλειδί που θα κινητοποιήσει τους μαθητές να αγαπήσουν το σχολείο. Κι αυτό το κλειδί είναι ο ενθουσιώδης - ερωτευμένος με το γνωστικό-του αντικείμενο δάσκαλος και καθηγητής, που με τη διδασκαλία-του σαγηνεύει τους μαθητές-του. Ας θεωρήσουμε πως, άλλο χρέος του δασκάλου και καθηγητή δεν απομένει από την παιδαγωγική αγάπη για την οικοδόμηση ενός καλύτερου αύριο. Πιστεύω ακράδαντα ότι ο διαχωρισμός ανάμεσα σε καλούς και κακούς εκπαιδευτικούς δεν υφίσταται.

Όπως δεν υφίσταται και ο διαχωρισμός ανάμεσα σε καλούς και κακούς μαθητές. Πρόκειται για εφεύρημα των παλαιότερων αυταρχικών εκπαιδευτικών συστημάτων. Κι επειδή το σχολείο είναι θεσμός γραπτού πολιτισμού οφείλουμε να δεχθούμε πως στη μακρά ιστορία-του, εκπαιδευτικοί είναι εκείνοι που με αυταπάρνηση συνεχώς αγωνίζονται για να είναι εναρμονισμένο με τα επιτεύγματα της παιδαγωγικής επιστήμης.

Για να αντικρύσουμε με αισιοδοξία το μέλλον των παιδιών-μας χρειαζόμαστε ανάλογη Παιδεία, Παιδεία της επόμενης γενιάς. Κάποια στιγμή οφείλουμε σοβαρά να λάβουμε υπόψη ότι, η Παιδεία είναι ουσιαστικό δικαίωμα κάθε πολίτη και η ουσιαστική παροχή-της αποτελεί αδήριτη ανάγκη, ιδιαίτερα για την Πολιτεία.